Υπό κατάρρευση το Μετόχι του Κύκκου στην Σμύρνη

screen-shot-2016-10-19-at-18-56-58

ΚΥΠΡΟΣ. Από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι την Μικρασιατική καταστροφή του 1922 και τον βίαιο ξεριζωμό των Ρωμιών από την Σμύρνη, υπήρχε στην πανέμορφη πόλη της Ιωνίας, το Μετόχι της περίλαμπρης κυπριακής ιεράς, Βασιλικής, Πατριαρχικής Σταυροπηγιακής μονής της Παναγίας του Κύκκου.

Η μονή, η οποία είναι ανδρώα, βρίσκεται στο ομώνυμο σημείο του όρους του Ολύμπου, στο δυτικό μέρος της οροσειράς του Τροόδους, κοντά στο Θρονί της Παναγιάς και σε υψόμετρο 1.300 μέτρων.

Ονομάζεται Βασιλική, γιατί κτίσθηκε με την οικονομική βοήθεια του αυτοκράτορα του Βυζαντίου, Αλεξίου του Α΄ του Μεγάλου Κομνηνού, ο οποίος έστειλε την ιερή εικόνα – κατά την παράδοση έργο του Ευαγγελιστή Λουκά- της Παναγίας, που βρισκόταν μέχρι τότε στο βυζαντινό ανάκτορο στη Κωνσταντινούπολη και Πατριαρχική Σταυροπηγιακή, γιατί αναγνωρίστηκε ως τέτοια το 1818, με συγίλλιο του Οικουμενικού Πατριάρχη Κυρίλλου Στ΄.

Η παλαιότερη ιστορική μαρτυρία για τη μονή απαντάται σε έγγραφο του 1136 και σχετίζεται με την αγορά μίας Βίβλου από τον τότε ηγούμενο Δανιήλ. Οι υπόλοιπες πληροφορίες για τα πρώτα χρόνια της ζωής της μονής και για όλη τη βυζαντινή περίοδο, προέρχονται από αναφορές σε κείμενα μεταγενέστερων χρόνων. Εικόνες με πρότυπο την Παναγία του Κύκκου σώζονται σήμερα στο Σινά και την Κάτω Ιταλία.

Το Μετόχι του Κύκκου στην Σμύρνη ήταν επίσης αφιερωμένο στην Παναγία και εόρταζε στα Εισόδια της Θεοτόκου. Το Μετόχι αυτό «διασώθηκε», γιατί δεν βρισκόταν στην περιοχή που ξέσπασε η μεγάλη πυρκαγιά. Βρίσκεται στον Πάνω Μαχαλά της Σμύρνης, κοντά στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, η οποία επίσης δεν κάηκε, όπως και η εκκλησία του Αγίου Βουκόλου.

Όμως, ο Άγιος Βουκόλος προ τριετίας ανακαινίστηκε από τον Δήμο Σμύρνης και παραχωρείται στους Ορθοδόξους αρκετές φορές τον χρόνο για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας και άλλων Ιερών Ακολουθιών.

Για δύο χρόνια προσπαθούσα να βρω το Μετόχι του Κύκκου μέσα στα στενά σοκάκια του Πάνω Μαχαλά της Σμύρνης. Τελικά, η προσπάθεια καρποφόρησε στην πρόσφατη επίσκεψη μου – 24 Σεπτεμβρίου- για την ενθρόνιση του πρώτου μετά το 1922, μητροπολίτη Σμύρνης, Βαρθολομαίου και την χειροτονία του επισκόπου Ερυθρών, Κύριλλου.

Πολύτιμη ήταν η βοήθεια του, Σμυρναϊκής καταγωγής, φίλου, Αχιλλέα Χατζηκωνσταντίνου. Ο Αχιλλέας είναι γεωλόγος-γεωγράφος, μελετητής της ιστορίας της Σμύρνης. Είναι δε σημαντικό, ότι βρίσκεται στο τελικό στάδιο για την έκδοση στα ελληνικά και αγγλικά της μελέτης που έκανε μαζί με τον Γιώργο Πουλημένο, με θέμα « Η Προκυμαία της Σμύρνης, Ανιχνεύοντας ένα σύμβολο προόδου και μεγαλείου».

Το Μετόχι του Κύκου, όπως μου υπέδειξε ο Αχιλλέας Χατζηκωνσταντίνου, περιλαμβάνεται στον χάρτη Baedeckers του 1905. Στο κάτω μέρος του χάρτη, αριστερά από την Ακρόπολη του Πάγου (τετρ. Β6), υπάρχει σημειωμένο το Mετόχι με την ένδειξη Ste. Marie. Ξεκινώντας από αυτήν και τοποθετώντας το τότε οδικό δίκτυο επάνω στο σημερινό, οδηγήθηκε εκεί με τον Λεβαντίνο της Σμύρνης, Άντριου Σιμές, στην ταύτιση του Μετοχίου με την θέση στο αρ. 13 του 802 sοkak. Επίσης, στο αρχείο kml του Google Earth υπάρχει η πραγματική θέση του Μετοχίου.

Γραπτή μαρτυρία για το Μετόχι του Κύκκου στην Σμύρνη δίνεται από τον διαπρεπή βυζαντινολόγο, Γεώργιο Λαμπάκη, ο οποίος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1854. Στο μνημειώδες έργο του, «Οι επτά αστέρες της Αποκαλύψεως», αναφέρεται στην ιστορία, τα ερείπια, τα μνημεία και στην τότε κατάσταση των Επτά κατά τόπους Εκκλησιών της Ασίας, Εφέσου, Σμύρνης, Περγάμου, Θυατείρων, Φιλαδελφείας, Λαοδικείας. Το βιβλίο, με 255 εικόνες, εκδόθηκε στην Αθήνα το 1909.

Στις σελίδες 234-237 του βιβλίου του, ο Γ. Λαμπάκης, ο οποίος επισκέφθηκε τους ναούς της Σμύρνης και γενικώς έψαξε αρκετά, κάνει αναφορά στο Μετόχι του Κύκκου στην Σμύρνη, τόσο στην εκκλησία, όσο και στο αγίασμα που υπήρχε σε αυτό. Στην είσοδο του ερειπωμένου κτίσματος, που σώζεται, υπήρχε επιγραφή σε δωδεκασύλλαβους στίχους, ως ακολούθως:

«Δόμος Οδίτα Μητροπαρθένου κόρης/ μονής του Κύκκου της κατά Κύπρον πέλων / πυρί αναλωθείς νύν αύθις ανεκτίσθην / μήκους, εύρους τε και κάλλους λαχών πλείον / πόνω δαπάνη πρώην Χρυσάνθου κυπρίου / μονής της αυτής μοναχού και προστάτου / ον καθορών με, των πόνων μακαρίσεις».

Δηλαδή: «Κτίσμα διαβάτη Μητροπαρθένου κόρης, μονής του Κύκκου, πού στην Κύπρο υπάρχει, ξαναχτίστηκε αφότου φωτιά το κατέκαψε, και μήκος και εύρος και κάλλος περισσό ξαναβρήκε, με κόπο και δαπάνη του Κυπρίου Χρυσάνθου, πρώην αδελφού αυτής της μονής και προστάτη, και τούτο θεωρώντας εμέ και του κόπους μου να μακαρίσεις».

Το Μετόχι του Κύκκου στην Σμύρνη -ό,τι απέμεινε από αυτό- είναι έτοιμο να καταρρεύσει. Ο περαστικός δεν μπορεί να εισέλθει και πολύ περισσότερο το εκλαμβάνει ως ένα πλήρως εγκαταλελειμμένο σπίτι. Το σφραγίζει μεγάλη αλυσίδα με λουκέτο. Ελάχιστα πράγματα μπορείς να δεις από μια μικρή τρύπα.

Είναι ένα απλό μονόχωρο κτίσμα, που μετά το 1922 μετατράπηκε σε κατοικία και, όπως έμαθα από έγκυρη πηγή, ανήκει σε μια Τουρκάλα, η οποία εδώ και χρόνια ζει στην Γερμανία. Η αυλή του Μετοχίου έχει καταληφθεί εδώ και πολλά χρόνια από άλλη κατοικία και είναι θέμα χρόνου, πριν και το ίδιο καταρρεύσει ή γκρεμιστεί, ώστε να δοθεί προς ανοικοδόμηση.

Το Μετόχι βρίσκεται σε γειτονιά, που αποτελεί τον πυρήνα της μεσαιωνικής Σμύρνης. Στην γειτονιά αυτή υπάρχουν ελληνικά και χριστιανικά κατάλοιπα μνημεία και χώροι θείας λατρείας (θέση ναού Αγ. Ιωάννη Θεολόγου, υπόγειο αγίασμα Παναγίας Γαλατούσας, «τάφος» Αγ. Πολύκαρπου κλπ).

Ο Σμυρναίος ιστορικός, Χρήστος Σολομωνίδης, που απεβίωσε πρόσφυγας στην Αθήνα, στο βιβλίο του, που είναι εξαντλημένο, με τίτλο: «Η εκκλησία της Σμύρνης», αναφέρει ότι στο υπέρθυρο της εκκλησίας υπήρχε η εξής επιγραφή: «Τις εκ των πατέρων μονής ταύτης ανήγειρεν εις κάλλος; Αυξέντιος πρωτοσύγγελος, ουκ άλλος. Αψηθ (1799)»

Ένας άλλος Σμυρναίος, ο Σωκράτης Προκοπίου, ο οποίος επίσης δεν βρίσκεται πια στην ζωή, στο βιβλίο του – και αυτό εξαντλημένο- «Σεργιάνι της Σμύρνης», αναφέρει πως την ημέρα των Εισοδίων της Θεοτόκου, που γιόρταζε το Μετόχι, μετέφεραν την εικόνα της Παναγίας στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στον Απάνω Μαχαλά:

«Κι όταν πάλι στο Μετόχι, τη γυρνούν λειτουργημένη κι η Εικόνα τ’ Άη – Γιάννη, για να συνοδεύει βγαίνει κι’ η πομπή με τα ξεφτέρια τ’ ασημένια ξεκινά και του παρθεναγωγείου τα κορίτσια ασπροντυμένα προχωρούν σεμνά και ψάλλουν άσματα για την Παρθένα, και με ψαλμωδίες πάλι φέρνουνε τον Άη – Γιάννη στο ναό του και τελειώνει το σεπτό του το σεργιάνι».

Στη Σμύρνη, το 1898, ιδρύθηκε «Αδελφότητα» από την εκεί κυπριακή παροικία, που είχε ως στόχο την αλληλοστήριξη των μελών της και την παροχή βοήθειας στους κατοίκους του νησιού, που, εξαιτίας των δύσκολων οικονομικών συνθηκών, αναζητούσαν καλύτερη τύχη στη Μικρά Ασία. Η «Αδελφότητα» είχε προστάτιδά της την Παναγία την Κυκκώτισσα και σφραγίδα, στο μέσο της οποίας υπήρχε η Παναγία δεξιοκρατούσα με την επιγραφή «Η Ελεούσα του Κύκκου».

Σε πρόσφατη επίσκεψη στην Κεντρική Μονή του Κύκκου, ο έφορός της, αρχιμανδρίτης Αγαθόνικος, μου έδειξε στο τέμπλο μεγάλη εικόνα της Παναγίας με αργυρή επένδυση. Η εικόνα αυτή, μου ανέφερε, είναι αντίγραφο της εικόνας που υπήρχε στο μετόχι της Σμύρνης.

Σύμφωνα με τον ερευνητή του Κέντρου Ερευνών της Μονής Κύκκου, Κωστή Κοκκινόφτα, προσκυνητές στην μονή Κύκκου κατά τα έτη 1753, 1754 και 1777 από την Σμύρνη, την Προύσα, την Αλάγια, την Αττάλεια, υποσχέθηκαν να δίνουν ετήσια εισφορά και μερικοί από αυτούς άφηναν κληροδοτήματα στη μονή Κύκκου.

Στο σκευοφυλάκιο της μονής Κύκκου φυλάσσεται λειψανοθήκη του 1801 από τη Σμύρνη. Επίσης, σύμφωνα με τον ίδιο, σε Κώδικα του Αρχείου της Μονής μαρτυρείται ότι μερικές φορές η αδελφότητα παράγγελλε σε εργαστήρια πόλεων της Μικράς Ασίας, αντικείμενα που δεν κατασκευάζονταν στην Κύπρο, όπως το 1880, που ο ηγούμενος Σωφρόνιος ζήτησε από κάτοικο της Σμύρνης να μεριμνήσει για την κατασκευή μοναστηριακής σφραγίδας.

Πηγή: ΑΜΠΕ

, ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *