Τα παλιά Μηχανουργεία της Νέας Ιωνίας

mixanourgeia-neas-ionias-1

Του Χαρίτωνος ( Χάρη ) Φραγκούλη

Συνηθίζουμε να αποκαλούμε την Ν.Ιωνία και σήμερα προσφυγούπολη, από τους πρόσφυγες που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ . Διωγμένοι , ξεσπιτωμένοι από τις προγονικές τους εστίες, έπρεπε να συντηρήσουν τις οικογένειές τους και να ξεχάσουν τον πόνο, την οργή , τη θλίψη , την αδικία από έναν τέτοιον ξεριζωμό . Χαρακτηριστικά επικαλούμαι τον παππού μου , όταν τον ρωτούσαν από πού είσαι , έσκυβε το κεφάλι και απαντούσε << πρόσφυγοι >> . Γιατί δεν ήθελε να θυμάται , αλλά περισσότερο και να το συζητάει !!!! σκηνή που κατάλαβα το γιατί , πολύ μεγάλος . Αμέσως σχεδόν και χωρίς χρονοτριβές , στήθηκαν οι πρώτες παράγκες ,για την στέγαση που ήταν απαραίτητο πριν πιάσει ο χειμώνας . Όλοι αυτοί οι άνθρωποι θα έπρεπε κάπου να απασχοληθούν , για να ζήσουν. Το σχέδιο της κυβέρνησης για τους πρόσφυγες προέβλεπε εργοστάσια στην περιοχή τους , όπου την τεχνογνωσία την είχαν , και η περιοχή κάλυπτε τις προϋποθέσεις εγκατάστασης τους . Τα εργοστάσια είναι πλέον γεγονός , μαζί τους και οι πρώτες καμινάδες. Οι πρώτοι βιομήχανοι διαχειρίζονται τεράστιες εκτάσεις , με χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα βιομηχανικές αίθουσες , αλλά και εργατικό δυναμικό το καλύτερο της εποχής . Έτσι έχουμε τις πρώτες ταπητουργίες , εριουργίες , υφαντήρια , κλωστήρια, βαφεία , βαμβακουργεία , κεραμουργεία . Ονόματα όπως ΚΙΡΚΙΝΗΣ , ΕΛΛΗΝΙΔΑ, ΜΟΥΤΑΛΑΣΚΗ , και πολλά άλλα , γίνονται συνώνυμα με την Ν. Ιωνία . Δεν υπάρχει ούτε ένας Ιωνιώτης, που να μην δούλεψε o ίδιος ή συγγενής του ή κάποιος γνωστός του σε ένα από τα πολλά εργοστάσια . Περνώντας τα χρόνια και αυξανόμενη η παραγωγή , δινότανε δουλειά φασόν και έξω !! Έτσι πολλά ήταν εκείνα τα σπίτια, πού έχοντας τον απαιτούμενο χώρο , είτε στην μέσα αυλή ή ορθώνοντας λίγους τσιμεντόλιθους πλάι στο άλλο , στήνανε δυό αργαλειά . Μικρά πρόχειρα εργοστάσια στις γειτονιές , που δούλευε ο κόσμος για να βελτιώσει λίγο πάρα πάνω το εισόδημά του .

mixnourgeia-neas-ionias-2Από νωρίς το πρωί , οι δρόμοι πλημύριζαν νιάτα , χαρούμενες και ανέμελες φωνές , πλάι στις ευωδιαστές σάν νυφούλες νεραντζιές , που συνέθεταν το όμορφο ανοιξιάτικο πρωινό . Το πρώτο φώς τους έβρισκε πίσω από τον αργαλειό, τάκα τούκα –τάκα τούκα έτρεχε η σαΐτα, διαγράφοντας παράλληλες νοητές γραμμές , τα αδράχτια ανέβαιναν κατέβαιναν , σε μια πανδαισία συντονισμένης κινητικής απόλαυσης , στην καρδιά του ακούραστου μηχανήματος . Πέρναγες απέξω και σε ξεκούφαινε ο χαρακτηριστικός και ιδιαίτερος , ξερός ήχος των αργαλειών . Η ανάγκη για την εξασφάλιση του επιούσιου καθημερινά , δεν σου παρείχε την πολυτέλεια να ασχοληθείς με το μέτρημα των <<ντεσιμπέλς >> .Το πρωί μπαίνανε νέοι και φρέσκοι , και στο κολατσιό δεν τους αναγνώριζες , παππούδες με άσπρα μαλλιά και μουστάκια . Ήταν τα χνούδια από τα νήματα , που στην διάρκεια της βάρδιας γέμιζε από πάνω ίσαμε κάτω , τον λαιμό την μύτη , αλλά και τον πνεύμονα.

Με την εγκατάσταση των εργοστασίων ταυτόχρονα , δημιουργήθηκε και η ανάγκη σε υποδομές , προκειμένου να υποστηρίξουν την εύρυθμη λειτουργία τους . Γιατί μια διακοπή σήμαινε και μεγάλη οικονομική ζημιά .Έτσι λοιπόν στη Νέα Ιωνία εγκαθίστανται τα πρώτα Μηχανουργεία και νέες τέχνες έρχονται στην αγορά εργασίας . Λέξεις όπως τόρνος , φρέζα , πλάνη κ.ά. προστίθενται στο μυαλό και στις προτιμήσεις των νέων κάνοντάς τους να ατενίζουν το δικό τους μέλλον πιο λαμπρό. Νέα παιδιά άλλα μικρά, και άλλα λίγο μεγαλύτερα . Φιλότιμα όμως , και σεβαστικά παιδιά . Κορμιά σπαθιά , με θέληση να μάθουν τη δουλειά. Πολλά από αυτά με τις ψυχούλες τους σημαδεμένες από τον πόλεμο και την κατοχή. Άλλα πάλι ορφανά , όπως ήταν και ο δικός μου ο πατέρας , θα πλαισιώσουν τους παλιούς μαστόρους για να <<κλέψουν >> τα μυστικά της τέχνης τους και να εξελιχθούν σε σπουδαίους τεχνίτες , ο καθένας στον τομέα του . Με σηκωμένα τα μανίκια , σκυμμένοι επάνω στις δουλειές τους , κατείχαν από μια θέση μέσα στο μηχανουργείο , την οποία τιμούσαν με θαυμαστή αξιοπρέπεια και ήθος .

Ονόματα όπως Βαλάσης , Σαζώτης , Αυγερινός Πεγκλίδης , Λουκάς Πετρίτσης , Σωτηριάδης, του Φίλιππα ή του Αρμένη το μηχανουργείο σφράγισαν εποχές , βάζοντας γερά θεμέλια στο οικοδόμημα που λέγεται Νέα Ιωνία . Πού δουλεύεις ; στου Πετρίτση !! Ααα!! Σπουδαίος ο Λουκάς , καλός μάστορας !! Αυτός έχει δουλέψει στου Αυγερινού !!! λέγανε με καμάρι αλλά και θαυμασμό , ήταν τότε σαν να έχεις τελειώσει το Πολυτεχνείο . Τέτοια ήταν η πληρότητα της μάθησης . Εκείνα τα χρόνια το μηχανουργείο του το είχε στoν τροχονόμο στην Πάρσης , σένα υπόγειο . Βέβαια ο θαυμασμός δεν απορρέει τυχαία , διότι του πήγαιναν ένα σπασμένο εξάρτημα από αργαλειό , σχεδόν θρύψαλα , και έπαιρνε ένα κομμάτι λάμα , άξονα , τι θα ήτανε , και το έφτιαχνε στον τόρνο πιο καλό και από καινούργιο !!! Το ίδιο έκανε και όταν δεν έβρισκαν ανταλλακτικά για τον κάθε τύπο αργαλειού , είτε γιατί δεν υπήρχαν στο εμπόριο , είτε γιατί ήταν πιο ακριβά , και δεν τους συνέφερε να τα αγοράσουν . Καθότανε με εξαιρετική υπομονή , έβγαζε από το τετράγωνο τσεπάκι στο στήθος του μεγάλου και άνετου μπλε χιτωνίου του που ήταν , σετ με το παντελόνι τα γυαλιά . Τα χαμήλωνε πάνω στη μύτη , μέτραγε υπολόγιζε , τράβαγε με το σημαδευτήρι μια χαρακιά , και ξανά πάλι , δεν του άρεσε !! το διόρθωνε , δεν ήθελε απλά το καλό , πήγαινε για το τέλειο !!! << δέκα μέτρα , μία κόβε >> !!! έλεγε σοφά . Στο άψυχο, του έδινε ψυχή . Και στο άμορφο και ακατέργαστο μέταλλο , του έδινε μορφή, κάνοντάς το και πάλι εξάρτημα . Άλλες φορές ο μάστορας κάθονταν στην πλάκα εφαρμογής μέτραγε , λιμάριζε, μέτραγε , μουρμούραγε, πότε έκλεινε το ένα μάτι, το κοιτούσε , άλλαζε μάτι, φτού , θέλει ακόμα λίγο πάρσιμο, μέχρι να πετύχη το άριστο αποτέλεσμα ,το επιθυμητό. Υπήρξαν πάλι φορές , όπου του έφερναν γρανάζια σπασμένα , και με την γνωστή παροιμιώδη υπομονή του , κάνοντας τους υπολογισμούς που χρειάζονταν για τον αριθμό των ‘’ δοντιών ,’’ πολύ γρήγορα κατασκεύαζε ένα καινούργιο .

Βάζοντας μπροστά τον τόρνο , ξεκινούσε ο μπάσος και με σταθερές στροφές ήχος του μοτέρ, για να περιστρέψει τον βαρύ άξονα , όπου πάνω σ αυτόν βρίσκεται σφιγμένο σταθερά το βίντι . Είναι αυτό το ειδικό εξάρτημα πάνω στον τόρνο , που κάνει την κατεργασία του μετάλλου. Και αυτό με τη σειρά του με αργές σταθερές κινήσεις , περιστροφικές , χειριζόμενο από τον ειδικευμένο τεχνίτη , θα χαράξει απαλά πάνω στο ακατέργαστο μέταλλο, αποσπώντας μικρά και μεγάλα ελικοειδή γρέζια. ( μεταλλικά υπολείμματα). Για να πάρει σχήμα, μορφή , και το σπουδαιότερο αξία ως ανταλλακτικό. Το κουμπάσο και η ρίγα , το μικρόμετρο και το παχύμετρο, αχώριστοι , πιστοί και καλοί φίλοι , γυάλιζαν πάντα . Όχι από την αχρηστία ή την πάστρα τους , αλλά αντίθετα , από την πολλή και συχνή χρήση πού έκαναν. Κοιτώντας απέξω έβλεπες την τεράστια μέγγενη πάνω στον γυαλιστερό πάγκο, οπού έπεφταν οι ακτίνες του ήλιου , που έσφιγγε τα πάντα, και με εξαιρετική σταθερότητα , τόση που δεν θα ήθελες να είσαι στη θέση του σφιγμένου !! Επάνω στο ταβάνι κρέμονταν το μεγάλο παλάγκο , πολύ γερά στερεωμένο . Στις αρχές δεν ήξερα τι είναι , εμένα μου έμοιαζε σαν ένα μεγάλο κεφάλι , που έβγαζε αλυσίδες από τα αφτιά , και πάνω του έγραφε ένα πέντε ταυ .Κάποια μέρα χρειάστηκε να μετακινηθεί , ένας πολύ βαρύς , μεγάλος άξονας , σηκώνοντας τον , και εκεί κατάλαβα την αξία του <<κεφαλιού >> , και τι σήμαινε το << πέντε ταυ >>. Που σήκωσε 5 ολόκληρους τόνους (5 Τ).

Όλα τα εργαλεία στη σειρά και με απόλυτη τάξη , το ένα πλάι στο άλλο , έτσι ώστε όταν έλλειπε κάποιο, ήξεραν πιο είναι . Πλάι στον πάγκο τα οξυγόνα , με αυτά κολλούσαν και με αυτά έκοβαν τα μέταλλα. Από την άλλη πλευρά του η τόρνα, τρυπάνι βαρύ ,και με αργές στροφές . Τρύπαγε όλων των λογιών τα μέταλλα . Αντίκρυ ο μεγάλος κύριος του χώρου , ο μεγαλοπρεπής τόρνος , ο άρχοντας του εργαστηρίου , αυτός που καταφέρνει το ακατόρθωτο , κάνοντας πραγματικά θαύματα στα χέρια του έμπειρου τεχνικού . Δεξιά του η πλάνη , αυτή πάντα πλανεύτρα ήταν !!σαγηνευτική ,αφαιρετική, αλλά λεία !! Στα αριστερά η φρέζα, άλλη αρχόντισσα αυτή , βαμμένη στα πράσινα της, καμάρωνε πλάι στον τόρνο , λες και ήταν ζευγαράκι ταιριαστό , αυτή ήταν για τα τελειώματα , το φινίρισμα , την κομψότητα , σκέτη παριζιάνα !!!

Παραδίπλα νάτο και το κολονοδράπανο , με τα λουριά που μεταδίδουν την κίνηση , μοιάζει σαν να φοράει τιράντες . Καμαρωτό καμαρωτό πίσω από την κολώνα , με το μεγάλο περιστρεφόμενο μοχλό , να κατεβάζει και να ανεβάζει σταθερά το περιστρεφόμενο τσόκ, με το 16άρι τρυπάνι , έτοιμο για να τρυπήσει στα σωθικά του το μέταλλο. Όταν δούλευαν τα μηχανήματα δεν άκουγες τίποτα , συντονίζονταν όλα μαζί και εσύ σκυμμένος στη δουλειά και στις σκέψεις σου .

Και όλα αυτά κοντά στο σχόλασμα , με τον φόρτο της δουλειάς δεν θα θυμίζουν τίποτα από την πρωινή σεμνή κατάσταση . Λίγο πριν σχολάσουν από τον ημερήσιο κάματο , οι παραγιοί θα καθίσουν υπομονετικά , να καθαρίσουν τα εργαλεία και το μηχανουργείο . Από τα γρέζια , που άλλα μικρά και άλλα μεγάλα , θαρρείς ότι μοιάζουν με τεράστιες συρμάτινες σκουληκαντέρες . Και από την μουτζούρα , κάνοντάς το και πάλι να λάμπει , για να σχολάσουν .

Έτσι ήταν η καθημερινή τακτική , και η αρχή του μηχανουργείου . Μετά από μια τόσο κοπιαστική ημέρα , σπίτι, μια μίνι επανάληψη στα μαθήματα, και στο νυχτερινό σχολείο, άλλος στον ‘’ Όμηρο’’ , και άλλος στον ‘’ Ήφαιστο’’ή και αλλού τότε !!! Πάνω από την πόρτα , το εικονοστάσι . Η εικόνα της Παναγιάς αριστερά , του Χριστού στα δεξιά , και στη μέση πάντα το μπουκαλάκι με τον Αγιασμό , με ένα κλαράκι βασιλικό , που κάθε πρώτη του μήνα ανανεωνόταν με πολλή αγάπη, και φροντίδα από την κυρά Βάσω την αφεντικίνα. ‘’Καλημέρα παιδιά , και καλό μήνα , για το καλό ‘’, έλεγε ραντίζοντάς μας . Άγιοι άνθρωποι , με πίστη και αξίες. Ποτέ δεν αδίκησαν άνθρωπο ή να του μίλησαν άσχημα . Και η πληρωμή πάντα στην ώρα της . Η πιο ωραία στιγμή της ημέρας , ήταν εκείνη του κολατσιού , που αρχίζανε τα πειράγματα ο ένας λέγοντας για τον άλλον , την ώρα που κάθονται όλοι γύρω γύρω να κολατσίσουν , να ανοίξουν οι καστανιές , με ότι καλό του ετοίμασαν από το σπίτι . Βέβαια δεν έλειψαν και οι λεγόμενες προξενιές , όπου παντρεύονταν είτε κόρες και ανιψιές των αφεντικών, στη καλύτερη περίπτωση , είτε αδελφές και εξαδέλφες συναδέλφων , γιατί ήταν καλό το παιδί !! Τις υπόλοιπες ώρες , είναι όλοι αφοσιωμένοι σε αυτό που φτιάχνουν . Σωστό μελίσσι !! Δεν σηκώνει αστεία η δουλειά . Και όταν συνέβαινε κανένας μικροτραυματισμός , καμιά φορά , ο Μαστρο Αυγέρης έλεγε καθησυχαστικά : <<μ η φοβάσαι , δεν είναι τίποτα , θα περάσει γρήγορα . Από εκεί μπαίνει η τέχνη >> .

Πολλές υπήρξαν φορές , όπου εγκαταλειμμένα αργαλειά , επισκευάσθηκαν πουλήθηκαν και δούλεψαν για πολλά χρόνια ακόμα , προσφέροντας και με το παραπάνω τις πολύτιμες υπηρεσίες τους Έτσι τα μηχανουργεία λειτουργούσαν και λειτουργούν στη βιομηχανία , υποστηρίζοντας μηχανουργικά , δίνοντας λύσεις γρήγορες ασφαλείς και κυρίως οικονομικές .

Στην <<ΕΛΛΗΝΙΔΑ >> μηχανικός ξακουστός που πέρασε ήταν ο Ορθόπουλος , πατέρας του γνωστού μας γιατρού !!! Άλλος φημισμένος μηχανικός , που πέρασε και εκείνος από της <<Ελληνίδας >> τα αργαλειά , ήταν και ο Χαρίτων ο Μελίδης . Ανήσυχο πνεύμα και δημιουργικό , παλιά καλή στόφα Μικρασιάτη , από την Σύλλη του Ικονίου ήταν η καταγωγή του , και το έλεγε όλος καμάρι . Λίγο αργότερα έβαλε δικά του , για να τα δουλέψει πιστά , για πολλά πολλά χρόνια . Αυτά προσφέρθηκαν τα τελευταία χρόνια στο μουσειακό χώρο του Κέντρου Μικρασιατικού Πολιτισμού από τους οικείους του . Ο Ανέστης ο Κυνηγίδης είχε δουλέψει στο μηχανουργείο του Αυγερινού του Πεγκλίδη τότε !! προερχόμενος και αυτός , από το καλό εκείνο ‘’φυτώριο’’ της εποχής . Πολύ καλός εφαρμοστής , με μεγάλα αποθέματα υπομονής στη δουλειά του , υπηρέτησε στα μηχανουργεία με συνέπεια . Όπως και πολλοί ακόμα άλλοι μηχανουργοί , τα στοιχεία και τα ονόματα των οποίων , ο αδηφάγος χρόνος λησμόνησε.

Με ελάχιστα στοιχεία εδώ και εκεί , και εκείνα από βιώματα και θολές περιγραφές , θέλησα να φωτίσω μικρές πτυχές των μηχανουργείων και των ανθρώπων τους , που αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της αναδυόμενης τότε βιομηχανίας . Μιας πατρίδας που είχε τραβήξει τόσα, μα τόσα δεινά , πρώτο πόλεμο , προσφυγιά , δεύτερο πόλεμο , κατοχή, εμφύλιο . Και εδώ έρχεται το φιλότιμο , και η ελληνική ψυχή . Ήταν τότε που ήξεραν μόνο το’’ ΕΜΕΙΣ ,’’ και’’ ΟΛΟΙ ΕΜΕΙΣ ‘’, όχι το εγώ !!! να διαδραματίσουν με την δική τους πολύτιμη συνεισφορά , στην ιστορική συνέχιση , την οικονομική ανάπτυξη , αλλά και την πρόοδο , της Νέας Ιωνίας , μέχρι και σήμερα .

, , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *