Οθωμανικά Μνημεία στην Ελλάδα – Χρήσιμα ή Αχρηστα;

yenicami

Του Βασίλη Χατζόπουλου

Υπάρχουν δεκάδες μνημεία Οθωμανικής περιόδου στην ελληνική επικράτεια άλλα σε πολύ καλή και άλλα σε αξιοθρήνητη κατάσταση.

Το Υπουργείο Πολιτισμού εδώ και πολλά χρόνια διαθέτει κονδύλια-80% από τα ευρωπαϊκά προγράμματα αλλά και 20% από το υστέρημα του ελληνικού λαού- αναστηλώνοντας ή αναπαλαιώνοντας τζαμιά, φρούρια, μεντρεσέδες, κρήνες, μιναρέδες, μπεντεστένια, χαμάμ, γέφυρες, τάφους, χάνια, κτίρια και υδραγωγεία.

Πολλοί ίσως δεν θα ήθελαν να ακούσουν για τέτοια έργα, εφόσον ανήκουν σε μια περίοδο της ιστορίας που θέλουν να ξεχάσουν, αλλά η πολιτική του ΥΠΠΟ και της Ελλάδας ,σαν κράτος, επιβάλλει τη διάσωση των μνημείων αυτών.

Μεταξύ αυτών των φωνών, ακούστηκε πρo καιρού και η φωνή της βουλευτού Β’ Αθηνών της Χρυσής Αυγής Κας Ελένης Ζαρούλιας, στην Ολομέλεια, η οποία σε επίκαιρη ερώτηση στο καίριο θέμα της σπατάλης δημοσίου χρήματος ( και όχι προγραμματισμένων έργων ) μεταξύ άλλων αναρωτήθηκε « γιατί η Ελλάδα δαπανάει ένα εκατομμύριο ευρώ για να συντηρήσει ένα τζαμί στη Ρόδο και δεν διαθέτει το ποσό αυτό για την αποκατάσταση των ελληνικών μνημείων και αρχαιοτήτων που καταρρέουν».

Υποθέτουμε ότι ο αρμόδιος Υπουργός έχει δώσει την κατάλληλη απάντηση αλλά εμείς δεν θα σταθούμε στην απάντηση που δόθηκε στη βουλευτή, και πρέπει να δοθεί στους ανησυχούντες συμπολίτες μας, αλλά θα υπενθυμίσουμε τα παρακάτω , υπογραμμίζοντας τη σημασία τους για ένα ευρωπαϊκό κράτος όπως είναι η Ελλάδα.

Αυτή η αξιόλογη και κοπιώδης προσπάθεια του ΥΠΠΟ ,και των επιστημόνων που χρησιμοποιούνται, υπαγορεύεται από ευρωπαϊκές συμβάσεις και συνέδρια ( Γρανάδας, Βαλέτας, Λονδίνου, Παρισίων κτλ ) αλλά και διεθνείς οργανώσεις όπως ICOMOS, UNESCO, ICOM, ICCROM και IUNC.

Επίσης πραγματοποιείται σύμφωνα με το άρθρο 24 του συντάγματος για την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, και προς όφελος όλων των πολιτών, καθώς και σύμφωνα με τον Ν.3028/2002 για την προστασία των αρχαιοτήτων και γενικώς για την πολιτιστική κληρονομιά .

Το λυπηρό όμως της υπόθεσης είναι ότι η γείτονα χώρα και οι φορείς της (απόδειξη ότι κατά καιρούς τουρκικές εφημερίδες κατηγορούν την Ελλάδα ότι παραμελεί τα Οθωμανικά μνημεία ) δεν γνωρίζουν τι έχει επιτύχει όλα αυτά τα χρόνια το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού και ποιες θυσίες έχει κάνει ο ελληνικός λαός,για να αναστυλώσει τα μνημεία ενός άλλου πολιτισμού δηλαδή του τουρκικού που καταρρέουν, παρά τη δεινή οικονομική του κατάσταση.

Η Δ/ση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ, το 2008, έχει εκδώσει -σε δύο γλώσσες – έναν καλαίσθητο τόμο 495 σελίδων για τα Οθωμανικά μνημεία με τίτλο « Οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα » αλλά στην Τουρκία αρμόδιοι και μη αγνοούν την προσπάθεια αυτή καθώς και το σπουδαίο έργο της αναστύλωσης που πραγματοποιείται τα τελευταία είκοσι και πλέον χρόνια.

 

Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι :

1.Οπως η Ελλάδα απαιτεί από τους γείτονές της να εφαρμόζουν τις διεθνείς συμβάσεις και να σώζουν (!) την πολιτιστική της κληρονομιά, που είναι ασφαλώς πολύ πλούσια και διάσπαρτη σε όλες τις χώρες ,έτσι πρέπει και αυτή με τη σειρά της να σέβεται τους ίδιους νόμους σώζοντας μνημεία άλλων πολιτισμών ( Ρωμαϊκά, Ενετικά, Οθωμανικά κ.τ.λ. ) από την ολική εξαφάνιση.

2.Πολλά από τα μνημεία που θεωρούνται ή είναι Οθωμανικά έχουν χρησιμοποιηθεί και από τους δύο πολιτισμούς, κατά την μακρά ιστορική τους διαδρομή. Άρα πρέπει να αναστηλωθούν και να ξαναχρησιμοποιηθούν κατάλληλα σαν τμήμα της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς ( παράδειγμα Βυζαντινά και κατόπιν Οθωμανικά κάστρα, το κτίριο της Οθωμανικής Σχολής στο κάστρο της Χίου- γνωστό σαν μεντρεσές -19ου αιώνα που χρησιμοποιήθηκε για τη στέγαση προσφύγων, εκκλησιές που έγιναν τζαμιά ή τζαμιά που έγιναν εκκλησιές, κρήνες, υδραγωγεία, διάφορα κυβερνητικά κτίρια κ.τ.λ )

3.Τα Οθωμανικά κτίρια,ανακαινισμένα και όχι εγκαταλειμμένα και γκρεμισμένα μπορούν να αποδοθούν σε άλλες χρήσεις από το κράτος. Όπως σαν μουσεία (παράδειγμα το Τζαμί Τζισταράκη στο Μοναστηράκι ) ,σαν χώροι εκθέσεων ( όπως το χαμάμ του Αβιδ Εφέντι στην Πλάκα) ή σαν χώροι εκδηλώσεων (όπως το Τζαμί Βουλευτικό στο Ναύπλιο,το Κάστρο Καράμπαμπα κ.τ.λ. ).

4.Τέλος,δεν επιτρέπεται στην Ελλάδα να εγκαταλείπει, όπως έκαναν οι γείτονές μας 90 σχεδόν χρόνια με τη δική μας πολιτιστική κληρονομιά, μνημεία αιώνων πολύ δε περισσότερο όταν αυτά χαρακτηρίζονται σπάνια και ας ανήκουν σε άλλους πολιτισμούς (παράδειγμα το Μέγα Τζαμί του Μεχμέτ Τζελεμπί, γιού του Σουλτάνου Βεγιαζίτ του Κεραυνού στο Διδυμότειχο κατασκευασμένο το 1420 ).

Θα πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι από πλευράς της Τουρκίας, το ΥΠΠΟ της, κατά καιρούς θίγει την αναστύλωση των μνημείων της Οθωμανικής περιόδου στην Ελλάδα ενώ συχνά κυβερνητικά χείλη ζητούν τη λειτουργία ενός τζαμιού στην Αθήνα ( διαβάσαμε ότι στη Θεσσαλονίκη το Γενί Τζαμί των Ντονμέδων- μετέπειτα Αρχαιολογικό Μουσείο στην έχει πρόσφατα διατεθεί στους μουσουλμάνους της συμπρωτεύουσας ) για να ικανοποιηθούν οι θρησκευτικές ανάγκες των μουσουλμάνων της Αθήνας ,και όχι κατ’ ανάγκη των Τούρκων που ήδη έχουν αρκετά τζαμιά στη Θράκη και τα Δωδεκάνησα.

 

Επίσης δύο από τα πιο γνωστά πανεπιστήμια των ΗΠΑ,το Harvard και το ΜΙΤ, έχουν από καιρό συστήσει έναν ενιαίο οργανισμό, ονόματι archNET ο οποίος από κοινού με το ίδρυμα Αγά Χαν καταγράφει, συνθέτει και επιμελείται τον παγκόσμιο άτλαντα μνημείων ισλαμικής τέχνης και αρχιτεκτονικής.

Συγκεκριμένα από τα 777 πλέον πιο σημαντικά μνημειακά έργα ,που κατανέμονται σε 100 περίπου χώρες ,μερικά ήδη βρίσκονται στην Ελλάδα. Και όπως αναφέρει η Αναπ.Καθηγήτρια του Α.Π.Θ. Κα Αιμιλία Στεφανίδου,που είχε οργανώσει και διεθνές σεμινάριο το 2010 στην Πολυτεχνική Σχολή της Θεσσαλονίκης με θέμα «Αποκατάσταση Οθωμανικών Μνημείων»,έχουν σωθεί πολλά οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα τα περισσότερα από τα οποία στη Β. Ελλάδα ,επειδή αυτή απελευθερώθηκε αργότερα, αλλά και πολλά καταστράφηκαν γιατί «ήταν τότε η ανάγκη της κοινωνίας να απαλλαγή από τα σύμβολα του κατακτητή και της Οθωμανικής ταυτότητας ( όπως για παράδειγμα στην Πελοπόννησο ) μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους» και προσθέτει ότι «κάτι παρόμοιο έγινε και από την πλευρά της Τουρκίας μετά το 1922 όταν εκατοντάδες εκκλησίες, μοναστήρια, σπίτια καταστάφηκαν – για παρεμφερείς λόγους»

 

Εδώ πρέπει να ανοίξουμε μια παρένθεση και να υπενθυμίσουμε κάτι που έχει αναφερθεί και άλλες φορές. Ότι η πολιτική του ΥΠΠΟ Τουρκίας,για χάρη του θρησκευτικού τουρισμού, είναι η αναστύλωση πολλών εκκλησιών- σε αρκετές από τις οποίες ο Οικ.Πατριάρχης έχει κάνει λειτουργίες τα τελευταία χρόνια -αλλά με τον τρόπο αυτό έχουν γλυτώσει την πολλά χριστιανικά, κυρίως, μνημεία την ολική καταστροφή.Ενώ τα αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά μνημεία της γείτονος έχουν τη μέριμνα των ξένων αρχαιολογικών σχολών και των αρχαιολογικών υπηρεσιών της Τουρκίας τυγχάνουν δε συνεχούς προστασίας και αναστυλώσεων ( εκτός από το Ζεύγμα που δεν γλύτωσε από την καταστροφή ) γιατί είναι χώροι είσπραξης μεγάλων ποσών από εισόδους.

Όπως προαναφέραμε, τα Οθωμανικά μνημεία παραχωρούνται για διάφορες χρήσεις που εξυπηρετούν τον πολιτισμό του τόπου στον οποίο βρίσκονται και έτσι αποφεύγουν τη φθορά του χρόνου η οποία είναι εμφανής στα περισσότερα.Παράδειγμα το Κουρσουνλού Τζαμί ή του Οσμάν Σαχ (16ου αιώνα) κτισμένο από τον Οσμάν Σαχ ,ανεψιό του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή, ο οποίος ήταν διοικητής στο σαντζάκι των Τρικάλων και της Ναυπάκτου.Το τζαμί αυτό αποδίδεται στο διάσημο αρχιτέκτονα Μεγάλο Σινάν,εξισλαμισμένο Ρωμιό από το χωριό των Αγίων Αναργύρων της Καππαδοκίας με το όνομα Ιωσήφ.

Στο τζαμί αυτό πραγματοποιήθηκε η έκθεση « Οι σημαντικότερες εφευρέσεις των αρχαίων ελλήνων» από τη συλλογή των δεκάδες εκθεμάτων του Κ.Κοτσανά που θεωρείται παγκοσμίως αξιόπιστη και καλύπτει μια περίοδο πλέον των 2000 ετών.

 

, ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *