Οταν η Τέχνη υπηρετεί τη Θρησκεία

8b4f1322-99c2-4990-82ef-bfec8b9b925c

 « Τεκνία μου, μη αγαπώμεν λόγω μηδέ τη γλώσση, αλλα’ εν έργω και αλήθεια »

Α’ Επιστολή Ιωάννου Γ. 18

« Οι ευσεβείς πιστεύουν στον Θεό, στους Αγγέλους του, στα Βιβλία του, στους Αποστόλους του ( ανάμεσα στους οποίους δεν κάνουν διάκριση ) και στην εσχάτη ημέρα της Κρίσεως»

Κοράνι    

Σε μια εποχή που το Ισλάμ συγκρούεται αλλά και απειλεί τον Χριστιανισμό και τη Δύση σε πολλούς θα θεωρηθεί άτοπο ίσως και υπερβολικό  το να ασχολούμαστε με ένα θέμα μουσουλμανικό. Όμως εάν υπήρχε από παλιά διάλογος, συνεργασία, κατανόηση, ειλικρινής επαφή και προσέγγιση, αποδοχή, κατανόηση μεταξύ των χριστιανών και των μουσουλμάνων  -οι οποίοι μάλιστα πιστεύουν σε ένα θεό -τότε ο κόσμος θα ήταν σίγουρα πιο ειρηνικός, πιο  ανθρώπινος αλλά και πιο  δίκαιος. Κατά τη γνώμη μου η έλλειψη ενός ειλικρινούς διαλόγου ( ο οποίος άρχισε με μεγάλη καθυστέρηση  )  και αποδοχής του ενός από τον  άλλο μας έφερε σε μια πολύ επικίνδυνη αντιπαράθεση ( με την ανάμειξη ή την προτροπή σκοτεινών …..δυνάμεων για να μην τις ονοματίσουμε ).Ας κάνουμε λοιπόν μια προσπάθεια να γνωρίσουμε έναν κόσμο που ίσως δεν γνωρίζουμε αλλά και που δεν σκεφτήκαμε να γνωρίσουμε.

Παραθέτουμε δύο προσπάθειες που έγιναν προ ετών αλλά και φέτος, κατά την ταπεινή μας γνώμη πολύ αργά, από την πλευρά των Ορθοδόξων κάτι που μένει όμως ημιτελής εφόσον δεν φέρνει ορατά αποτελέσματα.

Την 12/5/2007 διοργανώθηκε μια ημερίδα με θέμα « Γνωριμία με το Ισλάμ » με πρωτοβουλία της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Οι εργασίες της Ημερίδας, φορείς της οποίας ήταν η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Παρακολουθήσεως Ευρωπαϊκών Θεμάτων και η Συνοδική Επιτροπή Διορθοδόξων και Διαχριστινικών Σχέσεων, πραγματοποιήθηκαν στο Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ιερά Μονή της Πεντέλης. Κατά την έναρξη της Ημερίδας προσφώνησαν τους παριστάμενους ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Μακαριστός Χριστόδουλος, εκπρόσωποι της Κυβέρνησης και της Αντιπολίτευσης, διευθυντές Γραφείων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενώ αναφέρθηκαν στο Ισλάμ  Καθηγητές Πανεπιστημίων και θεολόγοι. Ο Μακαριστός Χριστόδουλος προβλέποντας το μέλλον τότε έλεγε «Η Εκκλησία μας είναι ασφαλώς υπέρ της αναπτύξεως διαλόγου με το Ισλάμ» και ¨ Ο διαθρησκευτικός διάλογος έχει νόημα εφόσον μελετά τις δυνατότητες αντιμετωπίσεως από κοινού προβλημάτων, όπως αποφυγή επικλήσεως της θρησκείας ως αιτίας πολέμων και τρομοκρατικών πράξεων, η ανάπτυξη της πίστεως, φύλου ή γένους, και βεβαίως ο αμοιβαίος σεβασμός των θρησκευτικών καθηκόντων».

Ημερίδα για την ειρηνική συνύπαρξη Χριστιανών και Μουσουλμάνων διοργανώθηκε στην Αθήνα, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος,την 2-3 Σεπτεμβρίου 2015. Διοργανωτές της ημερίδας, η οποία ασχολήθηκε με την ειρηνική συμφιλίωση μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων όπως και εξεύρεση τρόπων αντιμετώπισης της κρίσης στη Συρία και το Ιράκ, ήταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το Κέντρο Διαλόγου με έδρα τη Βιέννη. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης στα πλαίσια του διαλόγου που έχει εγκαινιάσει εδώ και χρόνια έρχεται, τακτικά, σε επαφές τόσο με προκαθήμενους άλλων εκκλησιών όσο και με εκπροσώπους του Ισλάμ ,ενώ συχνά κατηγορείται για τις πρωτοβουλίες του αυτές από Ορθόδοξους θρησκευτικούς κύκλους.

tzamia5

ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Είναι γνωστό ότι  κατά την μακρά εκείνη περίοδο της κυριαρχίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ( 1299 -1922 ) αλλά και τριακόσια χρόνια νωρίτερα ,την εποχή που οι Σελτζούκοι Τούρκοι είχαν καταλάβει και κυριαρχούσαν στη Μ. Ασία ( 1075-1308 ) και για διάφορους λόγους, είχαν κτιστεί σε όλη την τότε επικράτεια ( που άρχιζε από την Ουγγαρία και την Κριμαία και έφτανε μέχρι τη Σαουδική Αραβία και την Περσία,ενώ απλωνόταν μέχρι τη Βόρεια Αφρική ) πολλές αξιόλογες οικοδομές. Έχουν καταγραφεί εκατοντάδες τζαμιά, ιεροδιδασκαλεία, γέφυρες, μαυσωλεία, κρήνες, υδραγωγεία, κάστρα ,καραβανσαράι σε μια πολύ μεγάλη ιστορική περίοδο.

Τα περισσότερα τζαμιά περιβαλλόταν από σημαντικά συγκροτήματα ( kulliye ), τα οποία προσέφεραν χρήσιμες υπηρεσίες στις ασθενείς τάξεις του πληθυσμού αλλά και στους πιστούς του Ισλάμ. Τα συγκροτήματα αυτά διέθεταν πτωχοκομείο και συσσίτιο ( imaret ),ξενώνες, βιβλιοθήκη, χαμάμ ( hamam), μαυσωλεία ( turbe ) , αγορά ( pazar ), σχολείο ( mektep ) και ιεροδιδασκαλείο ( medrese ), νοσοκομείο και κυρίως τζαμί στο όνομα του δωρητή. Ανάλογα με την έκταση που κάλυπτε η δωρεά του σουλτάνου, του μέλους της δυναστείας ή του Μεγάλου Βεζίρη,και φυσικά οι ανάγκες της εποχής, αύξαναν ή μειώνονταν οι παροχές. Με τα χρόνια πολλά κτίρια γκρεμίστηκαν από εγκατάλειψη ή έλλειψη συντήρησης ή για να ανοιχτούν δρόμοι.

Οι ονομαστοί Σουλτάνοι όπως ο Πορθητής Μehmet ΙΙ ( με ελληνική παιδεία ίσως γιός Χριστιανής μητέρας όμως θετός γιός της Σέρβας,με Βυζαντινή καταγωγή ,Μάρας ),ο πατέρας του Μurat Ι ( γιός βυζαντινής πριγκίπισσας ),ο Αhmet Ι ( γιός της Handan Sultan ελληνίδας Ελένης και σύζυγος της διάσημης Kosem Sultan ελληνίδας Αναστασίας ,κόρης παπά από την Τήνο ) και φυσικά οι διάσημοι σουλτάνοι ο γιός του Πορθητή Bayezid II, Suleyman ο Μεγαλοπρεπής ,ο Selim I ( γιός της Gulbahar Hatun Μαρίας από τα Λιβερά του Πόντου ),ο Selim II κτλ έκτισαν πολύ ωραία και μεγαλοπρεπή τζαμιά στην προσπάθειά τους να ξεπεράσουν σε μέγεθος τον ναό της Αγίας Σοφίας. Αυτό ,όμως, που κατάφεραν είναι να επηρεάσουν τη Οθωμανική αρχιτεκτονική από τη βυζαντινή και ειδικά στην κατασκευή τρούλων, ημιθολίων, αψίδων και πεσσών.

Τα μεγαλοπρεπή αυτά τζαμιά είχαν κτιστεί από σημαντικούς αυτοδίδακτους καλφάδες ( kalfa ) ή αρχιτέκτονες ( mimar ) οι οποίοι είτε επηρεάστηκαν από τη βυζαντινή τεχνοτροπία ( παράδειγμα το τζαμί του Βυζαντινού Rum Mehmed Pasa το οποίο έκτισε ,μάλλον με έλληνα αρχιτέκτονα μεταξύ 1469-1471, πάνω σε ένα λόφο στο Σκούταρι / Χρυσούπολη και το οποίο εμφανώς είναι μια χριστιανοισλαμική κατασκευή ) είτε από την περσική και αραβική. Μεταξύ των αρχιτεκτόνων αυτών είναι χρήσιμο να αναφέρουμε τον Konyali Kaluyan ( τον βυζαντινό Καλογιάννη από το Ικόνιο κατασκευαστή του περίφημου Σελτζουκικού Gok Medrese στη Σεβάστεια ), τον Atik Sinan ( τον βυζαντινό Χριστόδουλο αρχιτέκτονα του τζαμιού του Πορθητή Μεχμέτ ΙΙ  ο οποίος προφανώς εξισλαμίστηκε με δική του θέληση ),τον Μέγα Mimar Sinan ( τον εξασφαλισθέντα γενίτσαρο Ιωσήφ Δογάνογλου από το Καππαδοκικό χωρίο Άγιοι Ανάργυροι ) ο οποίος έκτισε 334 μνημεία ,αφού υπηρέτησε 4 σουλτάνους και τον Μεγάλο Βεζίρη Ιμπραχίμ Πασά  ( εξισλαμισμένο έλληνα Θεόφιλο από την Πάργα ).Όλους αυτούς ακολούθησαν άξιοι μαθητές όπως οι Davud Aga και Dalgic Ahmed Aga ( κατασκευαστές του Νέου Τζαμιού /Yeni Cami στην Πόλη ),ο Sedefkar Mehmed Aga  ( αρχιτέκτονας του περίφημου Μπλέ Τζαμιού του Σουλτάνου Αχμέτ Ι ),ο Acem Ali και ο Mimar Hayreddin ( αρχιτέκτονες του Σουλτάνου Bayezid ΙΙ ),ο Haci Ivaz Pasa ( αρχιτέκτονας του πολύ ωραίου και γνωστού Πράσινου Τζαμιού της Προύσας )  και πολλοί άλλοι .Την παράδοση ακολούθησαν οι Αρμενίοι Balyan ( κατασκευαστές του υπέροχου παλατιού και τζαμιού Dolmabahce ) ,Aznavur,Azaryan και οι πολυάριθμοι Έλληνες, Ιταλοί και Γάλλοι σημαντικοί αρχιτέκτονες του 19ου και 20ου αιώνα ,οι οποίοι κόσμησαν την Κωνσταντινούπολη με πρωτοποριακά κτίρια τα περισσότερα από τα οποία είναι ακόμη όρθια στην ευρωπαϊκή πλευρά της πόλης.

AGIA SOFIA EISODOS1

Πριν την κατασκευή των γνωστών αλλά και μοναδικών τζαμιών της Κωνσταντινούπολης ,τότε γνωστή σαν Konstantiniye, προηγήθηκαν τα Σελτζουκικά και τα Τουρκομανικά  τζαμιά στη Μικρά Ασία και τα πρωτο-Οθωμανικά στη Βιθυνία και αλλού.

Στην Προύσα ,όπου είχαν κτιστεί σημαντικότατα τζαμιά τον 14ο αιώνα, υπάρχουν τα γνωστά Πράσινο τζαμί (  Yesil Cami  ) και Μέγα Τζαμί (  Ulu Cami  ) ακόμα σε χρήση.To πρώτο ,όπως και μερικά άλλα ( π.χ. το Τζαμί του Σουλτάνου Bayiezid ΙΙ, στον άλλοτε Φόρο του Βοός στην Κων/πολη, το δεύτερο το οποίο  κατασκευάστηκε στην Πόλη μετά το τζαμί του Πορθητή ακριβώς πάνω στην ερειπωθείσα μεγαλόπρεπη εκκλησιά των Αγίων Αποστόλων ) , έχει χρησιμοποιήσει κίονες και υλικό από βυζαντινούς ναούς που είχαν γκρεμιστεί και μάρμαρα από τα νησιά της Προποντίδας .

Το Μέγα Τζαμί είχε κτίσει,τα έτη 1396-1400, ο Οθωμανός Σουλτάνος Bayiezid  Ι ο Κεραυνός ( 1360-1403 ) ,γιός του Μurad Ι και μιας ελληνίδας το όνομα της οποίας είναι επισήμως άγνωστο ενώ το Οθωμανικό είναι Gulcicek Hatun ,δηλαδή Δέσποινα Τριανταφυλλιά ή Ροδούλα ( ! ) Ο Σουλτάνος αυτός που πολέμησε τους Σταυροφόρους, όπως και μερικοί Σελτζούκοι Σουλτάνοι πριν από αυτόν, είχε προσευχηθεί στον Αλλάχ υποσχόμενος ότι, σε περίπτωση νίκης κατά των Χριστιανών, θα έκτιζε 20 τζαμιά στη δόξα του. Μετά λοιπόν από τον πόλεμο της Νικόπολης ( Nigbolu ) ο Σουλτάνος αυτός ανήγειρε στην Προύσα το Ulu Cami ,το οποίο διακόσμησε με τον καλύτερο τρόπο ( τότε δεν διακοσμούσαν τα τζαμιά με πλακίδια αλλά με πίνακες ευχών, στην Αραβική γραφή με προτίμηση της γραφής Κουφί, τα οποία τοποθετούσαν πάνω στους τοίχους ).Επιστράτευσε τους καλύτερους έλληνες και αρμένιους μαστόρους καθώς και τον αρχιτέκτονα Ali Neccar ,μάλλον αυτοδίδακτο κάλφα, για να του κτίσουν το τζαμί στη δόξα του Αλλάχ.

AGIA SOFIA EISODOS2

Το τζαμί αυτό έχει μεν ένα απλό εσωτερικό ,και πιο απλό εξωτερικό,αλλά ένα υπέροχο mihrab ,δηλαδή ιερό στραμμένο στη Μέκκα ,και ένα mimber,δηλαδή έναν άμβωνα από τον οποία ο χότζας διαβάζει το ιερό Κοράνι. Εμείς θα σταθούμε μονάχα στον άμβωνα γιατί έχει κατασκευαστεί, το 1399, με ειδικό τρόπο. Ένας έμπειρος ξυλουργός ,με το όνομα Μεχμέτ αλλά με άγνωστα λοιπά στοιχεία, τοποθετώντας 6.666 γεωμετρικά ,ξύλινα από καρυδιά, στοιχεία κατασκεύασε αυτόν τον άμβωνα ο οποίος παρουσιάζει το ηλιακό σύστημα με τους πλανήτες του. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι ο κατασκευαστής η κάποιος βοηθός του είχαν αστρολογικές η αστρονομικές γνώσεις. Τέλος ο υπέροχος μιναρές του, κατασκευασμένος από πλίνθους, είναι έργο του Σουλτάνου Mehmet Celebi ( 1381-1421 ) γιού του Σουλτάνου Bayezid I

tzamia4

¨Το διάστημα κατά το οποίο κάνεις ευεργεσίες στους ανθρώπους μη στενοχωριέσαι, γιατί ο δρόμος της ευτυχίας περνάει από την ευεργεσία στους ανθρώπους

¨Εάν αμάρτησες μετάνιωσε, ζήτησε άφεση αμαρτιών. Εάν έκανες λάθος, διόρθωσέ το. Η ευσπλαχνία του Θεού είναι χωρίς τέλος. Η θύρα του είναι πάντοτε ανοικτή¨

Μεβλάνα Τζελαλλεντίν Ρουμί ( 1207-1273 ) Πέρσης ποιητής, μυστικιστής, δάσκαλος

 

ΒΑΣΙΛΗΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *