Μιμή Ντενίση: Σιωπή και άρνηση της Ιστορίας καθόρισαν την επιστήμη και την τέχνη

agtzidis23

Η ομιλία της γνωστής ηθοποιού Μιμής Ντενίση στην  παρουσίαση του βιβλίου ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ. Ένας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923) του Βλάση Αγτζίδη, που έγινε  τη Δευτέρα, 14 Δεκεμβρίου 2015, στο Polis Art Cafe. Για το βιβλίο μίλησαν επίσης η  Πέπη Ρηγοπούλου (Καθηγήτρια στον τομέα Πολιτισμού, Περιβάλλοντος, Επικοινωνιακών Εφαρμογών & Τεχνολογίας του Καποδιστριακού Αθηνών) και ο Βασίλης Μεϊχανετσίδης (Ιστορικός – μέλος της International Association of Genocide Scholars).

Μιμή Ντενίση:

Όταν αποφάσισα να γράψω το έργο μου για την Σμύρνη άρχισα να μελετάω κείμενα Ελλήνων και ξένων ιστορικών. Τα κείμενα του Αγτζίδη σε αντίθεση με άλλων ιστορικών τα χαρακτηρίζει το πάθος για την δικαίωση του θέματος. Όχι η εμπάθεια.

Μου έκανε εντύπωση η αντικειμενικότητα του η βασισμένη σε επιχειρήματα. Και η αντικειμενικότητα δεν είναι κάτι δεδομένο στην χώρα μας. Υπάρχει ένα είδος φοβίας στο να ειπωθεί η αλήθεια αν διαφέρει από την κοινή παγιωμένη άποψη.

Το τελευταίο του βιβλίο «Μικρά Ασία – ενας οδυνηρός μετασχηματισμός», είναι  για μένα μια ολοκληρωμένη κατάθεση, του τι συνέβη εκεί ανάμεσα στο 1908 και στο 1923, τι αποτελέσματα είχε και πως αντιμετωπίστηκε από την Ελλάδα μέχρι σήμερα. Όπως λέει ο Αγτζίδης είναι ένα θέμα που πάντα προκαλούσε αμφιθυμία.

Το 1924 η Μαρίκα Κοτοπούλη ανέβασε το έργο «Το Πουλί της Νύχτας» με θέμα την καταστροφή του Κωστή Μπαστιά. Οι θεατές μόνο που δεν σκοτώθηκαν μεταξύ τους! Το έργο παίχτηκε ένα βράδυ και ο συγγραφέας το έκαψε στην συνέχεια. Και φυσικά δεν υπήρξε άλλη προσπάθεια ανεβάσματος έργου καθώς το θέατρο είναι μια ζωντανή τέχνη που προκαλεί άμεσες αντιδράσεις. Το αναφέρω σαν ενδεικτικό των αντιδράσεων που προκαλούσε το θέμα τότε. Η Ελληνική κοινωνία αισθανόταν αμηχανία; Ντροπή; Άρνηση μπροστά στο θέαμα των προσφύγων; Μπορεί όλα μαζίγι’ αυτό κι έκλεισε τα μάτια της σ’ αυτό! Δεν ήταν οι σημερινοί πρόσφυγες από την Συρία, ήταν οι δικοί μας πρόσφυγες! Αυτοί που αποκαλούσαμε αδέλφια μας μέχρι πριν λίγο και ξαφνικά έγιναν ξένοι και Τουρκόσποροι!Απο το 1937 και μετά ο Μεταξάς λογοκρίνει οτιδήποτε προέρχεται απο την Μικρά Ασία.

Σιωπή και άρνηση της Ιστορίας καθόρισαν την επιστήμη και την τέχνη. Ελάχιστοι επέλεξαν να μελετήσουν τα γεγονότα σε βάθος. Η υποβάθμιση της σημασίας της Μικρασιατικής καταστροφής, η απενοχοποίηση του Τουρκικού Εθνικισμού έγιναν κοινός τόπος μετά το 1922. Μόνο οι οργανώσεις των προσφύγων αγωνίζονταν να την κάνουν μέρος της Ελληνικής Ιστορίας.  Όλος ο εξωελλαδικός Ελληνισμός και τα παθήματα του στην Διασπορά έμειναν στο περιθώριο. Έτσι δημιουργήθηκε το «τραύμα» για το οποίο  συχνά μιλάει ο Αγτζίδης. Δεν νομίζω πως υπάρχει πιο καίριος χαρακτηρισμός. «Το τραύμα του ‘22» αντιλαμβάνονται πια όλοι έστω κι αν το αρνούνταιπως υπάρχει, γιατί η Ελληνική πολιτεία δεν θέλησε ποτέ να το αποδεχτεί, να το ξεσκεπάσει και να το επουλώσει.

Αυτό το τραύμα το βλέπω καθημερινά στο θέατρο. Χιλιάδες άνθρωποι στα 2 χρόνια που παίζω την Σμύρνη κλαίνε γοερά στην διάρκεια της παράστασης, πολλοί έρχονται να μου διηγηθούν την προσωπική τους ιστορία ή να μου φέρουν αγαπημένα αντικείμενα που πήραν μαζί οι παππούδες τους.. Κι είναι Πόντιοι, Καππαδόκες, Σμυρνιοί, Αρμένηδεςκ.α2ης, 3ης, 4ης γενιάς ακόμα και λίγοι επιζήσαντες 1ης γενιάς. Όλοι μου λένε πόσο δικαιωμένοι νοιώθουν που βλέπουνε την ιστορία τους σ’ ένα μεγάλο θέατρο. Μιλάμε απλά για μιά παράσταση, όχι για κρατική πράξη αποδοχής. Σκεφτείτε πόσο βαθύ είναι το τραύμα τους και πόσο αδικημένοι νοιώθουν από την Ελληνική Πολιτεία.

Το βιβλίο του Αγτζίδη είναι για μένα ιδιαίτερα σημαντικό γιατί αναλύει σε βάθος τα γεγονότα μέχρι την καταστροφή με απόλυτη σαφήνεια και με τόλμη. Δεν χαρίζεται σε καμμία παράταξη. Άλλωστε τα λάθη της Ελλάδας και οι ευθύνες της είναι τόσο πολλές όσο και των συμμάχων της. Ο ελληνικός διχασμός, η αντίδραση της φιλομοναρχικής παράταξης, η ασυνέπεια του Βενιζέλου που προκήρυξε εκλογές εν μέσω του πολέμου και η διαμόρφωση της παλαιοελλαδικής αριστεράς που συνεργάστηκε με τους μοναρχικούς οδήγησαν στην Μικρασιατική καταστροφή και στην κυριαρχία του Τουρκικού Εθνικισμού. Έτσι λέει ο Αγτζίδης κι έχει απόλυτο δίκιο. Η νομοθετική απαγόρευση εξόδου των πληθυσμών χωρίς ελληνικό διαβατήριο – Νόμος 2870 ψηφίστηκε ομόφωνα από την Ελληνική Βουλή –  όλες οι προτάσεις για δημιουργία ντόπιου μικρασιατικού στρατού και Ελληνικής πολιτοφυλακής, απερρίφθησαν όπως και ο Πόντος εγκαταλείφθηκε μετά το Νοέμβριο του ’20 (Κεφάλαιο -Ευθύνες για την σφαγή).

Οι εκλογές του ’20 παραμένουν ένα μεγάλο ιστορικό ερώτημα και πολλοί είναι οι ιστορικοί  που επιλέγουν να το αγνοούν. Φαντάζομαι για να μην θίξουν τον Βενιζέλο. Αναμφισβήτητα ιδιοφυής, αναμφισβήτητα όμως έκανε κι ένα απο τα μεγαλύτερα λάθη. Τις εκλογές το ’20. Ο Αγτζίδης παραθέτει και τις 2 απόψεις – οι οπαδοί του υποστήριζαν πως πίστευε πως θα κερδίσει, οι αντίπαλοι του πως ήταν μια εύσχημη αποχώρηση για να μην φέρει ευθύνη κακής εξέλιξης στο μικρασιατικό. Παραθέτει όμως και απόσπασμα επιστολής του συνεργάτη του Βενιζέλου Νίκου Καζαντζάκη  «Άνθρωπος που μ’ επανάστασιν κατέλαβε την αρχή και δικτατορικώς κυβέρνησε τόσα χρόνια πως και γιατί θυμήθηκε το σύνταγμα και ενήργησε εκλογές αφού τόξερε πως θα χάσει ή μη και δεν τόξερε; Αμ τότε ίνταδιάλο υπεράνθρωπος έτονε;» Την είχα και γω την απορία όταν έγραφα το έργο γι’ αυτό έβαλα και τις 2 απόψεις. Ο Αγτζίδης καταλήγει πως πιθανότερη εκδοχή ήταν η ψυχολογική του κατάρρευση μετά την απόπειρα στο Παρίσι. Πολύ ενδιαφέρον επίσης για μένα έχει το κεφάλαιο που αναφέρεται στον Χίτλερ. Είναι σαφές για όποιον ασχοληθεί με την περίοδο αυτή, πως η Τουρκική Στρατηγική σε σχέση με τις μειονότητες οργανώθηκε απο τους Γερμανούς. Και οι Κεμαλιστές μετέπειτα επηρέασαν τον Χίτλερ. Είναι κοινός τόπος λέει ο Αγτζίδης, στους μελετητές του Τουρκικού Εθνικισμού, η διαπίστωση ότι η τάση του Νεοτουρκικού Κινήματος που κατέλαβε την εξουσία το 1908 αποτελεί μια πρωτοναζιστική ιδεολογική πολιτική και οργανωτική μορφή. Συνέχεια και  ολοκλήρωση υπήρξε το κεμαλικό κίνημα του οποίου ο ηγέτης, αναγνωρίζεται ως ο δάσκαλος του Χίτλερ. Ο Χίτλερ το 1920 αποκαλούσε τον Ατατούρκ «ένα αστέρι στο σκοτάδι». Γνώριζε την ανελέητη συμπεριφορά του προς τους Έλληνες και Αρμεναίους και συνέκρινε την επιρροή τους μ’ εκείνη των Εβραίων. Την πολιτική του Κεμάλ προς αυτούς ήθελε να εφαρμόσει ο ίδιος στους Εβραίους.

Σημαντικά και ξεκάθαρα για κάποιον που δεν έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα είναι τα κεφάλαια που αναφέρονται στην Γενοκτονία. Γενοκτονία κατά τον ΟΗΕ με την σύμβαση του 1948 είναι η εσκεμμένη εν όλω η εν μέρει εξόντωση μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας και ο Αγτζίδης αναλύει όλους τους τρόπους και τύπους που συνιστούν Γενοκτονία. Όλοι εφαρμόστηκαν στην περίπτωση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Με βάση τον ορισμό του ΟΗΕ λέει ο Αγτζίδης η σφαγή της Σμύρνης το ’22 , οι σφαγές στο Αϊβαλί, στα Βουρλά, στα Μοσχονήσια, στον Μπουρνόβα συνιστούν έγκλημα Γενοκτονίας. Το ίδιο και οι μαζικές διώξεις στην Ανατολική Θράκη, στην Ιωνία και στον Πόντο με στόχο την εξαφάνιση του Ελληνικού πληθυσμού στο πλαίσιο του σχεδίου του 1911. Ειδικά μετά το 1916 όταν η Ελλάδα μπαίνει στον πόλεμο οι διώξεις κορυφώνονται. Η Μαύρη Βίβλος του Πατριαρχείου υπολογίζει σε 490.000 τους Έλληνες που θανατώθηκαν μέχρι το τέλος του Παγκοσμίου Πολέμου. Και φυσικά το αποκορύφωμα είναι η σφαγή της Σμύρνης και της Ιωνικής παραλίας με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα. Όλ’ αυτά αποδεικνύονται απο άπειρες μαρτυρίες καθώς και έγγραφα όλων σχεδόν των προξένων. Με κορυφαίους τον Χόρτον και τον Μοργκενθάου.

Και φτάνει ο Αγτζίδης στα σημαντικότερα για σήμερα κεφάλαια. Την στάση της Ελληνικής Πολιτείας, τις ανίερες συμμαχίες κομμάτων σε σχέση με το ’22, την αναγκαστική παραδοχή μετά απο μεγάλες προσπάθειες των προσφυγικών οργανώσεων, της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, μα και η άρνηση και αμφισβήτηση του. Κι έχει δίκιο όταν λέει πως η Ελλάδα συγκροτεί ιδιαίτερη κατηγορία χώρας που αρνείται την δική της ιστορία και αμφισβητεί γενοκτονία που υπέστη μέρος του πληθυσμού της. Κι ενώ οι Τούρκοι κατασκευάζουν ιστορία για ν’ αποδείξουν πως οι ίδιοι υπέστησαν γενοκτονία απο τους Αρμένιους και τους Πόντιους, εμείς συμφωνούμε στην ουσία με την πολιτική τους.

Λέμε πως υπάρχει αμοιβαιότητα στις αγριότητες και αντίδραση στην κατοχή της Σμύρνης. Οι αρνητές κρύβουν την οργανωμένη εξόντωση των πληθυσμών απο το 1911, τον τεράστιο αριθμό των θυμάτων, την ελληνική απόβαση που έγινε με απόφαση της Αντάντ, κ.α. Μόνο στην δεκαετία του ’80, γράφει ο Αγτζίδης, αναπτύσσονται εντός της ελληνικής κοινωνίας διαδικασίες σύγκλισης με την αναγνώριση της ιστορίας των Ελλήνων της Ανατολής και την ένταξή τους στην συλλογική μνήμη. Στην δεκαετία του ’90 φάνηκε πως με την ανακήρυξη των 2 Εθνικών επετείων, της 19ηςΜαίου(για την γενοκτονία των Ποντίων), την 14η Σεπτεμβρίου (για την γενοκτονία των Ελλήνων της Μικρασίας). Φάνηκε πως το χάσμα γεφυρώθηκε. Μετά ήρθαν τα βιβλία, ο συνωστισμός και γυρίσαμε πάλι στην αρχή.

Η πλήρης διεθνοποίηση και άρνηση της Ιστορίας μας απο την μία κι οι υπερβολικές εθνικοπατριωτικές εξάρσεις απο την άλλη οδηγούν στο ίδιο αποτέλεσμα: στην μη αποδοχή της Μικρασιατικής καταστροφής σαν την πιο συγκλονιστική στιγμή της Ιστορίας μας του 20ου αιώνα.

Τις θέσεις αυτές αναλύει και επεξηγεί ο Αγτζίδης εξαιρετικά και δεν χρειάζεται να επαναλάβω τα λόγια του. Κι ο πιο απλός αναγνώστης του βιβλίου θα δει καθαρά τι συμβαίνει. Εγώ θα καταθέσω μόνο την δική μου μαρτυρία στο άκουσμα της φράσης «δεν ήταν συνωστισμός, ήταν η ίδια η κόλαση». Χίλια άτομα ξεσπούν σε χειροκροτήματα και κραυγές. Κι όπως έγραψε ο Χεμιγουέη στο κείμενό του για την προκυμαία της Σμύρνης, «τις τραγωδίες της Ιστορίας τις αντιμετωπίζεις με 2 τρόπους: ή προσπαθώντας να τις καλύψεις για να ξεχαστούν ή αντιμετωπίζοντας τα λάθη που τις προκάλεσαν για να μην ξαναγίνουν».

Ο Αγτζίδης επέλεξε το δεύτερο.

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

, ,

Απάντηση