Τα Λογοτεχνικά Ημερολόγια του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου

smkyprou

Αυτά δεν μοιάζουν στα επιτοίχια ημερολόγια με τις συνήθεις σχεδιαστικές ή φωτογραφικές προδιαγραφές μήτε και στα ημερολογιακά σημειωματάρια, που έχουν, απλώς, τη χρηστική λειτουργικότητα μιας καθημερινής υπενθύμισης. Τα περσινά και φετινά Λογοτεχνικά Ημερολόγια του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, που παραπέμπουν στα αποθησαυρίσματα εκείνα των παλαιών ημερών από το αθηναϊκό κέντρο, καθώς και τον υπόλοιπο μητροπολιτικό και περιφερειακό Ελληνισμό, έχουν άλλη ψυχή και άλλη αποστολή. Για τούτο και εκδίδονται και επανεκδίδονται κάθε φορά, εξαντλώντας τα αποθέματα των αντιτύπων τους. Γιατί τα άλλα αποθέματα από αναρίθμητες μνήμες που κουβαλούν στα σκευοφυλάκια του ανεκπλήρωτου νόστου τους χρόνια και χρόνια οι ιερομνήμονες της Μικρασίας και οι επίγονοί τους σκυταλοδρόμοι δεν εξαντλούνται στη ληξιπρόθεσμη διάρκεια ενός συμβατικού ημερολογίου.

 

Και είναι γι’ αυτόν, ακριβώς, τον λόγο, που χωρίς να χάνουν τον εορτολογικό ή επετειακό ενημερωτικό τους χαρακτήρα για τις γιορτές της Χριστιανοσύνης και τις διεθνείς εορταστικές ημερομηνίες, τούτα τα ημερολόγια συνιστούν αξιόλογα βιβλία αναφοράς· όχι μόνο για τη λογοτεχνικότητα ή την αφηγηματική αμεσότητα των κειμένων που περιέχουν, αλλά για το είδος του περιεχομένου τους και την ιδιαίτερη ταυτότητα των συγγραφέων – συντακτών τους, καθώς και τον βαθμό της επίδρασής τους στον ψυχισμό των αναγνωστών τους.

 

Γιατί η μνήμη της Μικρασίας ως άλλος Αισχύλειος μνησιπήμων πόνος, όπου και να την αγγίξεις δεν πονεί μόνο για τις χαμένες πατρίδες της Ιωνίας, αλλά και υποκινεί ορμέμφυτη την ανάγκη να ξαναζωντανέψει αναστημένες κι ακέριες τις άλλες πατρογονικές εστίες του γηγενούς αρχαιοελληνικού και βυζαντινού κόσμου, μα και της κοσμοπολίτικης αρχοντιάς ενός νοσταλγικού αλλοτινού χτες, του μαρμαρωμένου βασιλιά και του άσβεστου μεγάλου οράματος τού όπου γης Ελληνισμού. Έτσι, ακριβώς, καταγράφεται ο ακαταλάγιαστος στόνος του ασίγαστου νόστου των απανταχού Μικρασιατών στις μοιρόγραφτες σελίδες των χρονικών της προσφυγιάς και στις επίσημες δέλτους της Ιστορίας· κι έτσι αποτυπώνεται με τους δείκτες μιας μνημονικής νοημοσύνης και μιας φορτισμένης συναισθηματικής μνήμης στα λογοτεχνικά κείμενα και τις βιωματικές μαρτυρίες ή τις αψευδείς υστερογενείς αναδιηγήσεις από και προς τις επερχόμενες γενιές.

 

Δύο θύρες παραπληρωματικές

 

Με πόση συγκίνηση, στ’ αλήθεια, πήρα στα χέρια το φετινό ημερολόγιο και μάλιστα υπογραμμένο από το τρεμάμενο κοντύλι της Μικρασιάτισσας από το Ανεμούριο υπερήλικος Χριστίνας Προδρόμου, το γένος Γαβριηλίδη και από την πρώτη γενεά Μικρασιατών προσφύγων στην Κύπρο, μ’ ανείπωτη λαχτάρα χαρισμένο από την κόρη της, φίλη Αντωνία Προδρόμου.

 

Κι ευθύς ένιωσα πως θα ’θελα να έχω δίπλα και τα δύο: το περσινό και το φετινό· όχι τόσο για να συγκρίνω με εξωτερικά αισθητικά κριτήρια την πανομοιότυπη εκδοτική αρτιότητα των σκληρόδετων αυτών τομιδίων και την ισάριθμη σχεδόν έκταση των σελίδων τους, την εμπεριστατωμένη επιμέλεια από τη δραστήρια πρόεδρο του συνδέσμου Μόνα Σαββίδου Θεοδούλου, όπως και τον καλλιτεχνικό σχεδιασμό του εξωφύλλου με τα υποβλητικά χρώματα και τις προϊδεαστικές παλαιικές φωτογραφίες από την Ελένη Θεοδούλου. Φέρνοντάς τα και τα δυο μαζί, είναι ως να μου ανοίγονται δύο θύρες παραπληρωματικές, για να εισέλθω με δέος στα άδυτα των αδύτων της Μικρασιατικής παλιννοστούσας μνήμης.

 

Της ψυχοδιανοητικής αυτής ανάπλασης, που από τις άμεσες ή έμμεσες μαρτυρίες σαρκώνεται σε έμψυχο εμπνευσμένο λόγο, ποιητικό ή πεζό, και της δυναμικής εκείνης αναβίωσης του χτες στο σήμερα, που τη μνημονική αφήγηση αναδεικνύει με ακριβολογική και μεταφορική σημασία σε έντεχνο μαρτυρικό λόγο· τουτέστιν των μαρτύρων της Μικρασίας, των μαρτυρίων και των μαρτυριών τους, που εκμυθεύουν και απομυθοποιούν ταυτόχρονα μιαν από τις πλέον μαρτυρικές και αιμάσσουσες σελίδες της πρόσφατης Ιστορίας του έθνους των Ελλήνων.

 

Λυρικοί στοχασμοί

 

Μετροφυλλώντας, λοιπόν, ξανά τις σελίδες του περσινού ημερολογίου, μας σταματούν και μας ακινητοποιούν οι λυρικοί στοχασμοί, γραμμένοι στον πεζό ή στον ποιητικό λόγο, εκλεκτών Κυπρίων λογοτεχνών με την ίδια σφύζουσα γραφίδα από αξεθώριαστες αναμνήσεις, εμπνευσμένο ζήλο και απέραντη αγάπη για τα τουρκεμένα εκείνα ελληνικά μας χώματα. Στην πλούσια αυτή συγκομιδή, εκτός από μιαν πλειάδα ποιημάτων που συνοδεύουν τις ημέρες και διατρέχουν τους μήνες, διαβάζουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα από μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκιμιακές σκέψεις και εντυπώσεις από επισκέψεις, οδοιπορικά και προσκυνήματα από τα παράλια ώς την ενδοχώρα της Αιολικής γης, κατά τον Στράτη Μυριβήλη, μέχρι τις εσχατιές του Πόντου και της Καππαδοκίας.

 

Τα ερωτήματα

 

Και εύλογα διερωτάται στο δικό της κείμενο η Άννα Τενέζη: «Τι μας κάνει λοιπόν να αναζητούμε τις ρίζες μας ως άνθρωποι; Η ανάγκη άντλησης χυμών. Η ανάγκη να έρθουμε σε επαφή με τη μεγάλη μητέρα γη και να ενισχυθούμε από την ενέργειά της. Ή τι άλλο; Υπάρχει και κάτι άλλο, που μου διαφεύγει και σαν πεταμένη σκέψη δεν μπορώ να το πιάσω». Μήπως αυτό το άλλο είναι η ανάγκη να γνωρίσεις βαθύτερα τις ρίζες σου και το άλλο χώμα των πατέρων και των προγόνων σου που τις κράτησε όσο μπόρεσε τόσο γερά και στοργικά στα σπλάχνα του; Και δεν είναι μόνο για ν’ αποτίσεις την τιμή και τον έπαινο του θαυμασμού σου σ’ εκείνους, αλλά και γιατί χρειάζεσαι τον αυτοπροσδιορισμό τούτης της γενετικής σου φύτρας μέσα στην Ιστορία της φυλής και του έθνους σου.

 

Κοντολογίς δεν μπορείς να μην ξέρεις τι είχες και τι έχασες, τι σου ανήκε και δεν σου ανήκει πια, έστω κι αν αδυνατείς να το διεκδικήσεις κι όσο κι αν φαίνεται ουτοπία πως μπορείς να το πάρεις πίσω ξανά. Ίσως και να σου φτάνει πως επιστρέφοντας και πατώντας τα πατρογονικά χώματα παίρνεις δύναμη σαν τον Ανταίο, για να μπορείς να συνεχίσεις. Τι άλλο σου απομένει από τούτο τον δρόμο της επιστροφής με τις ιερές μνήμες στις αποσκευές σου, που υποκαθιστούν το όνειρο και την προσδοκία;

 

Πολλές οι απαντήσεις

 

Τέτοιες και άλλες παρόμοιες απαντήσεις είναι που δίνουν οι «μαρτυρίες προσφύγων του 1922 για τη Μικρά Ασία από την Κύπρο», σύμφωνα με τον επεξηγηματικό υπότιτλο του φετινού ημερολογίου του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου. Και οι μαρτυρίες αυτές, που διανθίζονται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό με οικογενειακές φωτογραφίες και γραφικά φωτογραφικά στιγμιότυπα, όπως και στο περσινό ημερολόγιο, αφηγούνται περιπετειώδεις ιστορίες αληθινές, που μοιάζουν σαν μυθιστόρημα, άθλους και επιτεύγματα, πολυσχιδείς δραστηριότητες και μοναδικές εμπειρίες, αλλά και τραγωδίες απίστευτες, που επεσώρευσε η Μικρασιατική καταστροφή και ο ξεριζωμός. Και δεν μπορείς, ύστερα από το πρώτο ξάφνιασμα που δοκιμάζεις με την πρώτη ανάγνωση τούτου του ημερολογίου, να μη διαβάσεις και να ξαναδιαβάσεις τις συγκλονιστικές ιστορικές μαρτυρίες των Μικρασιατών προσφύγων. Η αποτίμηση δεν είναι άλλη από μια αληθινή κατάθεση ψυχής για την κάθε μια εξιστόρηση ξεχωριστά και όλες μαζί, που απηχούν την πονεμένη ιστορία του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *