Η κάθοδος των Ογκούζων Τούρκων στη Μικρά Ασία

του Κωνσταντίνου Ν. Θώδη, ιστορικού ερευνητή

Ανθρωπολογικά, ο λαός της Τουρκίας είναι ένα μείγμα από Καυκάσιους, Βαλκάνιους και Ευρωπαίους. Γενικά, ο σχηματισμός της εθνοτικής τους ομάδας,  αντιστοιχεί στη μεσογειακή φυλετική ομάδα. Μέχρι το 1915, όταν άρχισε η γενοκτονία των χριστιανικών πληθυσμών από τους Τούρκους στο έδαφος της Μικράς Ασίας, υπήρχαν ήδη εκεί πολλοί Έλληνες και Αρμένιοι. Οι Έλληνες στην Τουρκία, ζούσαν στην ιστορική πατρίδα τους, τη Μικρά Ασία, εκεί όπου οι αρχαίες ελληνικές πόλεις ήκμασαν μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια. Πολύ αργότερα, η Μικρά Ασία, κατακτήθηκε από τουρκικές φυλές, που μετακινήθηκαν μέχρι εκεί από την κεντρική Ασία. Στη μουσική του τουρκικού λαού υπάρχουν πολλές ομοιότητες με την αραβική και την ιρανική παραδοσιακή μουσική. Οι Τούρκοι ασχολούνταν με την εκτροφή ζώων, καθώς και στα εδάφη, στα οποία ήταν αδύνατο να το κάνουν – με τη γεωργία.  Πολλές εθνοτικές ομάδες, που ονομάζονται σήμερα Τούρκοι, δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα της επίδρασης εν μέσω των αιώνων του τουρκικού πολιτισμού και της τουρκικής γλώσσας, που έχει τις ρίζες του στις στέπες της βόρειας Κίνας, σε άλλα έθνη και εθνότητες της Ευρασίας.

Οι Τούρκοι αποτελούν την κοινή ονομασία λαών, που ανήκουν στη γλωσσική ομάδα της οικογένειας Αλτάϊ των Ουραλίων. Λαοί της ομάδας αυτής είναι οι σημερινοί Τούρκοι, οι Τάταροι, οι Τουρκμένοι, οι Ουζμπέκοι, οι Αζέροι, οι Μπασκίροι, οι Καζάχοι, οι Κιργίζιοι, οι Τσερκέζοι κ.ά. Πρόγονοι των Τούρκων θεωρούνται οι Ούννοι. Η ονομασία “Turk” εμφανίστηκε περίπου τον 5ο αι. μ.Χ. στην περιοχή Αλτάϊ των Ουραλίων, όπου ένα μέρος των Ούννων έφτασε εκεί εξαιτίας της πίεσης των Αβάρων (ένα μέρος αυτών κινήθηκε αργότερα στα  παράλια της Κασπίας, σημερινό Νταγκεστάν, όπου εξεστράτευσαν αργότερα κατά του Βυζαντίου) στη δυτική Κίνα. Τον 6ο αι. οι Τούρκοι συνέτριψαν τους Αβάρους. Μέρος αυτών κατέφυγε στη Βόρεια Κίνα και την Κορέα, ενώ άλλο μέρος κινήθηκε προς τη δύση στις παραδουνάβιες περιοχές.

Όπως είναι γνωστό, οι πρόγονοι των Αζέρων Τούρκων στην πλειοψηφία τους είναι απόγονοι των Ογκούζων Τουρκομάνων καθώ; και τουρκικών φυλών της Μογγολίας. Ο πυρήνας του σχηματισμού του έθνους των Αζέρων, όπως δέχονται οι ίδιοι οι Αζέροι ιστορικοί, είναι οι Ογκούζοι. Ο Ρώσος ιστορικός Ε.Λ. Βελιτσκό έγραψε ότι “η κύρια προέλευση των Αζέρων Τούρκων είναι οι συγγενείς εξ αίματος των αρχαίων Ογκούζων, οι Σελτζούκοι” (Ε. Λ. Βελιτσκό, “Καύκασος. Ρωσικά θέματα και ζητήματα μεταξύ εθνοτικών ομάδων”).

Όπως αναφέρεται στην Εγκυκλοπαίδεια Britannica: “Εθνοτικές ομάδες Αζέρων τους οποίους συνέδεαν  κοινές τουρκικές ρίζες, έφτασαν στο σημερινό Αζερμπαϊτζάν τον 11ο αιώνα, ιδιαίτερα την εποχή της  μετανάστευσης των Ογκούζων Σελτζούκων και συνενώθηκαν με τοπικούς πληθυσμούς Ιρανών και άλλων”. Η γλώσσα των Αζέρων και ο πολιτισμός τους σχεδόν ταυτίζονται με αυτά των σημερινών Τούρκων της Τουρκίας.

Από κινεζικές πηγές, γνωρίζουμε, ότι το κράτος των Ογκούζων Τούρκων στη Μογγολία, το έτος 745 πέρασε στα χέρια των Ουϊγούρων. Εκεί οι Μογγόλοι έχτισαν την πόλη Καρακορούμ.Το κράτος αυτό υπήρχε για περίπου εκατό χρόνια, μέχρι το 840, όταν καταστράφηκε από την εισβολή των από τα δυτικά Κιργιζίων. Οι ίδιες κινεζικές πηγές μας αναφέρουν,επίσης, ότι ο αγώνας μεταξύ νομάδων συνοδευόταν από μετεγκαταστάσεις αλλά και εκτοπίσεις από τη Μογγολία φυλών νομάδων στα όρια του Κινεζικού Τουρκεστάν, όπου θα εγκαθίσταντο σταδιακά για να συνεχίσουν τη ζωή τους στις πόλεις.

Οι Σελτζούκοι Τούρκοι αποτελούν παρακλάδι της φυλής  тων Τούρκων Ογκούζων (δυτικοί Τούρκοι), οι οποίοι κατοικούσαν στις ασιατικές στέπες από τη Μογγολία μέχρι τις δυτικές περιοχές της Αρχαίας Ρωσίας.  Το 10ο αιώνα, μια ομάδα Τούρκων, υπό την αρχηγία κάποιου Σελτζούκ, εγκαταστάθηκε στην κοιλάδα μεταξύ των ποταμών Αμουδάρι και Σερντάρι. Οι Σελτζούκοι, είχαν πολλά κοπάδια από καμήλες, άλογα, πρόβατα και χρειάζονταν εκτεταμένα βοσκοτόπια. Σύντομα, έσπευσαν στη δύση, κατακτώντας νέα εδάφη. Το έτος 1050 κατέκτησαν την περιοχή που βρίσκεται σήμερα το Αφγανιστάν καθώς και μια περιοχή βόρεια από αυτό στην Κεντρική Περσία και αμέσως άρχισαν επιδρομές στα σύνορα της γης του χαλιφάτου των Αμπασιδών, πρωτεύουσα του οποίου ήταν η Βαγδάτη. Στις αρχές του 11ου αι.  οι τουρκικές αυτές φυλές άρχισαν να διεισδύουν στη Μικρά Ασία.

Ο ανιψιός του Σελτζούκ, Τογρούλ Μπέκα Αλπ Αρσλάν (1063-1072), που φύλαγε τα βόρεια σύνορα των Σελτζούκων στη Μέση Ανατολή, ήρθε σε στρατιωτική σύγκρουση με τους Βυζαντινούς επί αυτοκράτορος Ρωμανού Δ΄ του Διογένη. Η ήττα ήταν συντριπτική και καθοριστική για το μέλλον της αυτοκρατορίας και έλαβε χώρα στις 26 Αυγούστου του έτους 1071 νοτίως του Μαντζικέρτ και βορειοδυτικά της λίμνης Βαν. Έμελλε να αποτελέσει την αρχή του τέλους της παρουσίας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στα εδάφη της Μικράς Ασίας. Η ήττα αυτή υπονόμευσε την κυριαρχία της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Αργότερα, ο πρώην κυβερνήτης των Σελτζούκων στη Μικρά Ασία, Σουλεϊμάν Σαχ, ίδρυσε εδώ το δικό του σουλτανάτο, που ονομάστηκε Σουλτανάτο Ρουμ των Σελτζούκων με πρωτεύουσα τα Κόνια (αρχαίο Ικόνιο). Προς τα μέσα του 12ου αι. ο   δισέγγονος του Σουλεϊμάν Σαχ,  Κιλίτς Αρσλάν ο Β΄, εδραίωσε την επικυριαρχία του πάνω από το μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας. Μετά το θάνατό του, το 1192, οι Σελτζούκοι κυβερνώντες του σουλτανάτου του Ικονίου, δημιούργησαν στη Μικρά Ασία ισλαμικό κράτος.
Η εισβολή των Μογγόλων το 13ο αι. οδήγησε στην αποσύνθεση της αυτοκρατορίας σε διάφορα αυτόνομα εμιράτα. Ο Οσμάν, ο κυβερνήτης ενός εκ των εμιράτων, επέδρασε καθοριστικά για το μέλλον πολλών περιοχών της σημερινής Τουρκίας. Όμως, ο πραγματικός δημιουργός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έμελλε να είναι ο γιος του Οσμάν, ο Ορχάν. Ο δημιουργός της μελλοντικής πανίσχυρης αυτοκρατορίας, Οσμάν (1259-1324/1326), κληρονόμησε από τον πατέρα του Ερτογρούλ,  μια μικρή κληρονομιά, ένα κομμάτι γης του κράτους των Σελτζούκων στα βορειοδυτικά, στην περιοχή της Προύσας, στα σύνορα με το Βυζάντιο. Ο Οσμάν έγινε ο ιδρυτής της νέας δυναστείας και το κράτος πήρε το όνομά του και πέρασε στην ιστορία ως Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μετά το θάνατο του Οσμάν, ο γιος του Ορχάν κατέλαβε την οχυρωμένη βυζαντινή πόλη της Προύσας. Η Μπούρσα, όπως την ονόμασαν οι Τούρκοι, έγινε η πρωτεύουσα του οθωμανικού κράτους και παρέμεινε ως είχε, μέχρι την εποχή που η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στην Αδριανούπολη το έτος 1363. Μετά από αυτό, σχεδόν για μία δεκαετία, το Βυζάντιο έχασε σχεδόν όλα τα εδάφη του στη Μικρά Ασία. Το 1359, στο θρόνο ανέβηκε ο μεγαλύτερος γιος του Ορχάν, Μουράτ ο Α΄, εξαιρετικός κυβερνήτης, που εδραίωσε τη συνεχή παρουσία των οθωμανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη. Ο Μουράτ κατάφερε να εγκατασταθεί στην καρδιά των Βαλκανίων και το 1389 συνέτριψε τον Σέρβο πρίγκιπα στη μάχη στο Κοσσυφοπέδιο, αν και ο ίδιος πέθανε στο τέλος της μάχης. Σημαντικό γεγονός εκείνης της εποχής ήταν η δημιουργία  του στρατού του σώματος των Γενιτσάρων, στρατιωτών από χριστιανικές οικογένειες, ιδιαίτερα των Βαλκανίων. Όντας σε κατάσταση σκλάβων των σουλτάνων, οι Γενίτσαροι συνιστούσαν έναν πειθαρχημένο τακτικό στρατό, που αποτελούνταν από καλά εκπαιδευμένους και οπλισμένους στρατιώτες, προικισμένους με επιχειρησιακή δυνατότητα και μέσα που θα ζήλευαν όλα τα παρόμοια στρατεύματα στην Ευρώπη μέχρι να εμφανιστεί ο γαλλικός στρατός του Λουδοβίκου του 14ου. Ο γιος του σουλτάνου Μουράτ, ο σουλτάνος Γιλντιρίμ Βαγιαζίτ, που έμελλε να είναι ο διάδοχος του πατρός του, ενίσχυσε και επέκτεινε τα σύνορα της αυτοκρατορίας στη δύση και την ανατολή. Αλλά, ο πόλεμος με τον κατακτητή της Ασίας, Ταμερλάνο, σχεδόν έφερε όλες τις επιτευχθείσες προόδους. Κατά τη μάχη της Άγκυρας, ο στρατός του Βαγιαζίτ συνέτριψε τον Ταμερλάνο, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε. Λίγο αργότερα πέθανε. Μετά το θάνατο του Βαγιαζίτ και μετά από μακροχρόνιους αγώνες για την εξουσία μεταξύ των τεσσάρων γιων του σουλτάνου, ο νεότερος από τους αδελφούς, Μωάμεθ ο Α΄ κατέστη μόνος κυρίαρχος σουλτάνος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μωάμεθ ο Α΄ βασίλεψε 8 χρόνια και κατάφερε να ενισχύσει την επιρροή στη Βλαχία και σε μέρη της Αλβανίας, ενώ κατά τη βασιλεία του  μεταφέρθηκαν στην Ευρώπη πολλές τουρκικές φυλές. Μετά τον απρόσμενο θάνατο του σουλτάνου το 1421 ο θρόνος πέρασε στον μεγαλύτερο γιο, τον Μουράτ Β΄. Στην Ευρώπη ο Μουράτ ο Β΄ επέκτεινε σημαντικά τα σύνορα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και ενίσχυσε την θέση της. Αφού είχε πρόσφατα προσαρτήσει τη Βοσνία και τη Σερβία στην αυτοκρατορία, όπου τους Οθωμανούς τους δέχτηκαν ως απελευθερωτές από τους διωγμούς των Ούγγρων καθολικών, ο Μουράτ αποσύρθηκε στη Μαγνησία. Μετά το θάνατό του, το 1451 στο θρόνο ανέβηκε ο Μωάμεθ ο Β΄. Ο νεαρός σουλτάνος έλαβε άριστη εκπαίδευση στο σχολείο του παλατιού και  παράλληλα κυβερνήτης της Μαγνησίας υπό την καθοδήγηση του πατέρα του. Ήταν σίγουρα πιο μορφωμένος από ό, τι όλοι οι άλλοι μονάρχες της τότε Ευρώπης. Σύντομα ο νεαρός σουλτάνος, ο οποίος ήταν μόλις 23 ετών, άρχισε την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης. Το πιο εντυπωσιακό βήμα του σουλτάνου κατά την πολιορκία, ήταν η ευρηματικότητα των πλοίων του στόλου του να περάσουν από το Βόσπορο στον κεράτιο κόλπο ανάμεσα από τους λόφους, παρακάμπτοντας τις τεντωμένες αλυσίδες, που έφραζαν την είσοδο του κόλπου. Έτσι, τα κανόνια από τα πλοία του σουλτάνου άρχισαν να βομβαρδίσουν την πόλη από το εσωτερικό του λιμανιού. Ήταν 29 Μαΐου 1453 όταν οι στρατιώτες του σουλτάνου εισέβαλαν στην Κωνσταντινούπολη. Σε αντίθεση με τους σταυροφόρους ο στρατός των Οθωμανών δεν γκρέμισε την Πόλη και δεν άγγιξε τον πληθυσμό της. Την τρίτη ημέρα ο Φατίχ (Πορθητής) Σουλτάνος Μωάμεθ ο Β΄ προσευχήθηκε στην Αγία Σοφία και πήρε την απόφαση να κάνει την Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας. Η δύναμη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας έφτασε στο αποκορύφωμά της στα μέσα του 16ου αι. την περίοδο της βασιλείας του Σουλεϊμάν Α΄ Μεγαλοπρεπή (1520-1566) και θεωρείται η χρυσή εποχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Σουλεϊμάν ήταν ένας μορφωμένος άνθρωπος, που αγαπούσε τη μουσική, την ποίηση, τη φύση, καθώς και τις φιλοσοφικές συζητήσεις. Το 18ο αι., μετά τη συντριβή των τουρκικών στρατευμάτων στα περίχωρα της Βιέννης, η αυτοκρατορία άρχισε να χάνει την επιρροή και την κατοχή της. Την ίδια  περίοδο στην αυλή του σουλτάνου άρχισε η εξάπλωση των δυτικών ηθών και εθίμων. Το 1826 ο στρατός των Γενιτσάρων καταργήθηκε. Το 1821-1829, η Ελλάδα κέρδισε την ανεξαρτησία της. Τα επόμενα χρόνια επαναστάτησαν η Ρουμανία, η Σερβία και το Μαυροβούνιο. Το 1878 το ανατολικό τμήμα της Μικράς Ασίας προσαρτήθηκε στη Ρωσία και η Βοσνία και η Ερζεγοβίνη με την Αυστρία, ενώ η Κύπρος δόθηκε στο Ηνωμένο βασίλειο. Ο σουλτάνος Αμπντούλ-Χαμίντ ο Β΄ αντιστάθηκε, αλλά σε αυτό το διάστημα έλαβε χώρα η ανάπτυξη της κίνησης των Νεοτούρκων.

Σήμερα δεν υπάρχουν οργανωμένα κράτη Τούρκων, που κατοικούν έξω από το έδαφος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, εκτός από τους Τούρκους της Τουρκίας. Στην Κίνα, ζουν περίπου 8 εκατομμύρια Ουϊγούροι, πάνω από το 1 εκατομμύριο στο Καζαχστάν, 80 χιλιάδες στην Κιργιζία και 15 χιλιάδες στο Ουζμπεκιστάν. Στη Μογγολία, κατοικούν 18 χιλιάδες Τούβι απόγονοι των Τούρκων. Ένας σημαντικός αριθμός ζει στο Ιράν και το Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανομένων περίπου και 10 εκατομμυρίων Αζέρων. Ο αριθμός των Ουζμπέκων στο Αφγανιστάν φθάνει το 1,2 εκατομύρια, στην Τουρκμενία 380 χιλιάδες. Εκατοντάδες χιλιάδες Τούρκοι και Γκαγκαούζοι ζουν στο έδαφος της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Μολδαβίας. Εκπρόσωποι τουρκικών λαών ζουν επίσης στο Ιράκ (περίπου 100 χιλιάδες Τουρκμένοι, πολλοί από αυτούς είναι Τούρκοι), στη Συρία 30 χιλιάδες Τουρκμένοι, καθώς και Τσερκέζοι (Καρατσάεβ) και Μπαλκάριοι (Καμπαρντίν).

24.09.2020

, , ,

2 thoughts on “Η κάθοδος των Ογκούζων Τούρκων στη Μικρά Ασία

  1. “Κατά τη μάχη της Άγκυρας, ο στρατός του Βαγιαζίτ συνέτριψε τον Ταμερλάνο, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε. Λίγο αργότερα πέθανε.” ΛΑΘΟΣ ο Βαγιαζίτ συντρίφτηκε και αιχμαλωτίστηκε και πέθανε στην αιχμαλωσία μετά τη μάχη της Άγκυρας το 1402.

  2. Βεβαίως είναι “λάθος”, με την έννοια ότι τα ονόματα γράφησαν λανθασμένα. Μάχη της Άγκυρας 1402, αιχμαλωσία του Βαγιαζίτ από τον Τιμούρ και θάνατος του δεύτερου μερικά χρόνια αργότερσ, το 1405 στη διάρκεια εκστρατείας στην Κίνα.Ευχαριστώ,για την παρατήρησή σας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *