Η διατήρηση της συλλογικής μνήμης και η ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας γύρω από τον Μικρασιατικό Ελληνισμό αποτελούν τον κεντρικό άξονα δράσης της Εδρας Μικρασιατικών Σπουδών του Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Αυτό το σαφές και ουσιαστικό μήνυμα αναδείχθηκε κατά την ημερίδα με θέμα «Η Επώνυμη Εδρα Μικρασιατικών Σπουδών και οι προοπτικές της στον ερευνητικό και επιστημονικό διάλογο», που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, την Τετάρτη 26 Νοεμβρίου 2025.
Επίσημη έναρξη μιας Έδρας με ιστορικό και πολιτισμικό βάθος
Η ημερίδα σηματοδότησε την επίσημη έναρξη λειτουργίας της Επώνυμης Εδρας Μικρασιατικών Σπουδών, με αντικείμενο τη διδασκαλία και την έρευνα στις Μικρασιατικές Σπουδές στο Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Ιδρύματος. Η ίδρυσή της έρχεται έναν χρόνο μετά την πανηγυρική ανακοίνωσή της στο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης και την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, τον Σύνδεσμος Εξαγωγέων – ΣΕΒΕ και τις δωρήτριες εταιρείες Alumil, Optima Bank, Διαμαντής Μασούτης ΑΕ, Μπίκας ΑΕ και ΔΙΟΠΑΣ ΑΕ.
Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Στυλιανός Δ. Κατρανίδης, τόνισε ότι βασικός στόχος της Έδρας είναι η αξιοποίηση αρχείων, πηγών και τεκμηρίων, αλλά και η παροχή εργαλείων στους νέους επιστήμονες για μια βαθύτερη, τεκμηριωμένη κατανόηση της ιστορίας, του πολιτισμού και της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Όπως υπογράμμισε, πρόκειται για μια προσπάθεια διαμόρφωσης ώριμης ιστορικής αυτοσυνείδησης και ενίσχυσης του σύγχρονου πολιτισμικού διαλόγου.
Έντονο ενδιαφέρον από φορείς και προσφυγικά σωματεία
Η ημερίδα σημείωσε μεγάλη συμμετοχή και έντονο ενδιαφέρον, όχι μόνο από την πανεπιστημιακή κοινότητα, αλλά και από φορείς και προσφυγικά σωματεία, γεγονός που ανέδειξε τη σημασία της Έδρας ως ζωντανού πυρήνα μνήμης και έρευνας.
Χαιρετισμούς απηύθυναν, μεταξύ άλλων, ο Πρόεδρος του ΣΕΒΕ Συμεών Διαμαντίδης, ο Πρόεδρος του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών Δημήτριος Κυρκιλής και ο κάτοχος της Επώνυμης Έδρας, επισκέπτης επίκουρος καθηγητής Θεοχάρης Αναγνωστόπουλος.
Εισηγήσεις με επίκεντρο τα αρχεία, τη μνήμη και τις σύγχρονες προσεγγίσεις
Κατά την πρώτη συνεδρία, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Δημήτριος Σταματόπουλος, παρουσιάστηκαν εισηγήσεις που ανέδειξαν τον καθοριστικό ρόλο των αρχείων και των τεκμηρίων στη μελέτη του προσφυγικού ελληνισμού. Η ιστορικός Μαρία Καζαντζίδου από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού παρουσίασε τη συμβολή των τεκμηρίων του ΙΑΠΕ στις Μικρασιατικές Σπουδές, ενώ η βιβλιοθηκονόμος της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης Ευαγγελία Τσώλη ανέδειξε τη διαδρομή από τη Σμύρνη στη Νέα Σμύρνη μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό. Ο Υποδιευθυντής του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών Σταύρος Ανεστίδης επικεντρώθηκε στη διαφύλαξη και διαχείριση της συλλογικής μνήμης.
Στον δεύτερο κύκλο εισηγήσεων, παρουσιάστηκαν σύγχρονες ερευνητικές προσεγγίσεις για τον μικρασιατικό χώρο: από το πολιτισμικό και οικιστικό απόθεμα των ελληνικών κοινοτήτων της Μικράς Ασίας, έως τις μετακινήσεις πληθυσμών, την περιβαλλοντική ιστορία και τις σύγχρονες αφηγήσεις σε Ελλάδα και Τουρκία. Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με την εισήγηση για τις ερμηνευτικές προσεγγίσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής, αναδεικνύοντας τη σημασία του επιστημονικού διαλόγου χωρίς στερεότυπα.
Μια Έδρα με προοπτική και κοινωνική απήχηση
Η παρουσία εκπροσώπων της Εκκλησίας, της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, του Δήμου Θεσσαλονίκης, των ενόπλων δυνάμεων, αλλά και πλήθους προσφυγικών και μικρασιατικών σωματείων, επιβεβαίωσε ότι η Εδρα Μικρασιατικών Σπουδών δεν αποτελεί μόνο έναν ακαδημαϊκό θεσμό. Αποτελεί έναν ζωντανό χώρο μνήμης, έρευνας και διαλόγου, που συνδέει το παρελθόν του Μικρασιατικού Ελληνισμού με τα ερωτήματα και τις ανάγκες του σήμερα.
Η ημερίδα έκλεισε με συζήτηση ενώ οι εκπρόσωποι της ΟΠΣΕ και των συλλόγων της δύναμης της εξέφρασαν τα συγχαρητήρια και τις ευχαριστίες τους σε όλους όσους συνετέλεσαν στο να ιδρυθεί και να λειτουργήσει στο πανεπιστήμιο η παραπάνω έδρα. Επισήμαναν, επίσης, ότι τόσο η Ομοσπονδία όσο και οι σύλλογοι είναι στη διάθεση των καθηγητών και των φοιτητών να βοηθήσουν στο ερευνητικό τους έργο, με τα αρχεία και να κειμήλια που διατηρούν.
Για το mikrasiatis.gr, η πρωτοβουλία αυτή συνιστά ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα προς τη διατήρηση και τη βαθύτερη κατανόηση της μικρασιατικής κληρονομιάς, μέσα από την επιστημονική γνώση και τη συλλογική μνήμη.