Αφιόν Καραχισάρ: περιήγηση και θλίψη

prod_small_127484_1376895556_1

Της Μαρίας Σπαντιδάκη

Το κείμενο αυτό γράφω για τους νεκρούς στρατιώτες και αξιωματικούς του Μικρασιατικού Μετώπου, που στις 13 Αυγούστου του 1922, αντιστάθηκαν στη γενική επίθεση της 1ης στρατιάς του Κεμάλ στο Αφιόν Καραχισάρ . Τους το ‘υποσχέθηκα’ φέτος που πάτησα στα χώματα που έχασαν τις ζωές τους. Υποσχέθηκα να μην τους ξεχάσω φεύγοντας και να γράψω γι? αυτούς που τα απομεινάρια τους, βρίσκονται σκορπισμένα στις πεδιάδες και τις κοιλάδες της Μικρασιατικής γης.

Το υποσχέθηκα στους ξεριζωμένους, σαν βρέθηκα έξω από τις κλειστές πόρτες των ερειπωμένων σπιτιών τους, στο Αφιόν Καραχισάρ. Δυό λόγια, μνημόσυνο στη μνήμη των Ελλήνων εκείνων, που δεν ήταν θύματα μόνο των Τούρκων? το υποσχέθηκα, όταν κυριολεκτικά ‘πάγωσα’, μπροστά στο μνημείο του Αφιόν Καραχισάρ, που αναφέρεται στη δική τους νίκη και δική μας συμφορά, με τον πιο απεχθή και μισαλλόδοξο τρόπο που μπορεί κανείς να φανταστεί. Ενα μνημείο που ξεπερνώντας και τη φρίκη του πολέμου, γίνεται ύβρις στην ανθρώπινη ύπαρξη αλλά και στο Θεό. Αδυνατώ να καταλάβω πως κάποιοι μπορούν να επαίρονται για την όποια νίκη τους μ? αυτόν τον τρόπο.

Απ? ό,τι έμαθα, κατασκευάστηκε στη δεκαετία του1970. Είχαν μεσολαβήσει πενήντα και πλέον χρόνια απ? την καταστροφή. Είχε μεσολαβήσει και η υπογραφή του Συμφώνου της ‘Ελληνοτουρκικής Φιλίας’, το 1930. Ακόμα και το? ποίημα του Μπουλέντ Ετσεβίτ, το 1947, με τίτλο: ‘Θα καταλάβεις πως είσαι αδελφός με τον Ελληνα’, που δημοσιεύτηκε -τι ειρωνεία- δύο χρόνια μετά την εισβολή στην Κύπρο, το 1976. Ομως το μοναδικής αγριότητας κατασκεύασμα, είναι εκεί. Είναι προφανές πως όταν το έφτιαχναν, δεν είχαν ξεχάσει μόνο την υπογραφή τους, αλλά κι αυτήν ακόμα τη φράση του άλλου δικού τους ανθρώπου, του Ισμέτ Ινονού, που γνωρίζοντας ότι η νίκη τους, είχε επιτευχθεί με τη βοήθεια άλλων, που για τους δικούς τους λόγους, ήθελαν και κείνοι τον ξεριζωμό των Ελλήνων απ? την Ανατολή, τους είχε επισημάνει: «Ας μην θριαμβολογούμε, δεν νικήσαμε εμείς, απλά οι Ελληνες έχασαν?»

Στη θέα του, ‘ξανάδα’ όλα όσα γνώριζα για τα τραγικά γεγονότα. Μέσα από αυτό, είδα όλη τη συμφορά. Είδα τη γενοκτονία των Ελλήνων που με καθοδήγηση της Γερμανίας, (όπως και η Αγγλία, έβλεπε και κείνη, προς Μοσούλη μεριά), είχε ήδη αρχίσει από το 1914 και συνεχιζόταν με σφοδρότητα. Χιλιάδες είχαν σφαγιασθεί, βιαστεί και εκτοπιστεί πριν την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη τον Μάη του 1919. Είδα και την γενοκτονία των Αρμενίων. Πέντε ολόκληρα χρόνια, πριν την παρουσία του ελληνικού στρατού, οι Τούρκοι, έσφαζαν, με πρόθεση την εξολόθρευσή τους, για να χάσει η Ελλάδα το δικαίωμα διεκδίκησης περιοχής των παραλίων. Πάνω από 600.000 τα νεκρά θύματά τους. Δυστυχώς για μας, οι Σύμμαχοι, δεν εφάρμοσαν τη Συνθήκη του Μούδρου, που προέβλεπε έλεγχο ολόκληρης της Τουρκίας. Γιατί; Στο σχέδιο? οχι μόνο δεν αφόπλισαν τον τουρκικό στρατό, τον ενίσχυσαν κιόλας. Πριν ακόμα την ανοιχτή εγκατάλειψή μας με την απόσυρση των στρατευμάτων τους από τη γραμμή του μετώπου και την προμήθεια όπλων στον Κεμάλ, άνοιγαν τις φυλακές και ελευθέρωναν αιχμαλώτους που επανεντάσσονταν στον τουρκικό στρατό. Αφηναν αφύλακτα πολεμοφόδια που αρπάζονταν από τους Τούρκους. Γιατί; Το σχέδιο?

Η γενοκτονία ως εξελισσόμενη κατάσταση, πριν την παρουσία του ελληνικού στρατού, δεν ήταν παρά το πρώτο μέρος του σχεδίου που φυσικά συνεχίστηκε. Μια κατάσταση, που θα υπαγόρευε την εκστρατεία όχι μόνο στα παράλια αλλά και στα ενδότερα, με αποτέλεσμα την παγίδευση των Ελλήνων.

Υστερα θα τους χτυπούσαν και από πάνω. Οι Προλετάριοι της νεοσύστατης Σοβιετικής Ενωσης, αγκαλιά με τους εθνικιστές του Κεμάλ? Ποιος να τό λεγε, ποιος να το φανταζόταν Γιατί; Το σχέδιο…

Θα τους έλεγαν για τα αδέρφια τους που σφάζονταν, υποσχόμενοι την διάσωσή τους, με την προσάρτηση εδαφών. Θα τους έλεγαν γι? αυτό που θά θελαν ν? ακούσουν, για τη μεγάλη -ξανά- Ελλάδα και ποτέ για τους λόγους, για τους οποίους υπαγόρευσαν την εκστρατεία, εμπλέκοντάς τους. Ακριβώς όπως λίγο καιρό πριν, με την αποστολή στην Ουκρανία που οι συνέπειές της, ολοκλήρωσαν το Μικρασιατικό δράμα.

Ποτέ δεν θα τους έλεγαν ως αιτία της νέας αποστολής, την εκκρεμότητα της μοιρασιάς του Α? Παγκοσμίου Πολέμου που με την Μικρασιατική Εκστρατεία και καταστροφή των Ελλήνων, θα έκλεινε.

Ποτέ δεν θα τους έλεγαν τους πραγματικούς στόχους, αφού επρόκειτο να τους χρησιμοποιήσουν, ωφελούμενοι εις βάρος τους.

Γιατί βέβαια, μόνο οι Ελληνες με τη Μεγάλη Ιδέα και το 20% του τότε πληθυσμού της Μικρασίας, ομοεθνείς, ήταν οι ιδανικοί αναλώσιμοι στα σχέδια των κοσμοκρατόρων της εποχής.

Για τον λόγο αυτόν άλλωστε, δεν είχαν επικυρώσει και την Συνθήκη των Σεβρών. Την Συνθήκη – παγίδα. «Επιτέλους τους ξεριζώσαμε» θα αναφωνήσει ο Κεμάλ, μετά την καταστροφή και ασφαλώς, όχι μόνον εκείνος?

Ακόμα και ο ‘εθνικός διχασμός’, μέρος του σχεδίου τους ήταν? δεν άφησαν αναξιοποίητη την χαρακτηρολογική μας αδυναμία, το γενοκτόνο σχέδιο εκρίζωσης των Ελλήνων από τα πατρογονικά τους εδάφη, ήταν από χρόνια αποφασισμένο και σχεδιαστές του, δεν ήταν μόνο οι εθνικιστές του Κεμάλ. Ηταν κι άλλοι, ισχυροί και αθέατοι? Οι σύμμαχοι απεδείχθησαν εχθροί. Η διορατικότητα των πολιτικών μας που ήταν;

Αναζητώντας τα ίχνη των Ελλήνων η αδελφή μου και γω, πήγαμε πάλι στην Τουρκία. Φύγαμε αεροπορικώς, με την ‘Πήγασος’. Ο Πήγασος το πανέμορφο φτερωτό άλογο της ελληνικής μυθολογίας, είναι σήμα και ονομασία της τούρκικης αεροπορικής εταιρείας.

Με τον αρχαιοελληνικό Πήγασο στα φτερά της, πετά και μας λέει και? παραμύθια, όπως αυτό που διάβασα εν πτήσει, στην 159 σελίδα, του ομώνυμου περιοδικού της Fethiye: Apollo?s city. Fethiye, which according to legend, got its name from Telmessos, the son of Greek god Apollo κτλ… «Η Φετιγιέ, σύμφωνα με τον μύθο, πήρε το όνομά της από τον Τελμισσό το γιό του Ελληνα Θεού Απόλλωνα κ.τλ». Δηλαδή ούτε λίγο ούτε πολύ -έτσι διατυπωμένο- μας λέει, ότι ο γιός του Απόλλωνα, Τελμισσός, ονόμασε την πόλη… Φετιγέ! Δεύτερο? κρούσμα μετά τον Πήγασο. Ομως η πόλις του Απόλλωνα, ήταν η ομώνυμη πόλις Τελμισσός, της Λυκίας. Στα μέσα του 6ου π.χ. αιώνα ανήκε στο Περσικό Βασίλειο και μετά την ήττα των Περσών, στη Συμμαχία της Δήλου. Τον 8ο μ.X αιώνα, μετονομάστηκε Αναστασιούπολη από τον αυτοκράτορα Αναστάσιο Β? και τον 10ο αιώνα, Μάκρη έχοντας το ίδιο όνομα μέχρι το 1923 που με την συνθήκη της Λωζάννης, οι Ελληνες κάτοικοί της, κυνηγημένοι, ήρθαν πρόσφυγες στην Αττική και ίδρυσαν την Νέα Μάκρη.

Τότε, αριθμούσε 3.300 Ελληνες, 1.200 Τούρκους και 60 Εβραίους. Φετιγέ λοιπόν δεν ονομάστηκε από τον? Απόλλωνα, αλλά από τους Τούρκους, το 1934.

Ετσι, για να βάζουμε σε τάξη ό,τι εντέχνως παραποιείται ή παραλείπεται? κατά την προσφιλή τακτική των γειτόνων μας.

Στη Σμύρνη φτάσαμε σε 32 λεπτά. Τόσο κοντά και τόσο μακριά. Στην κάρτα εισόδου που συμπληρώνουμε και που μας ζητάει να μοιραστούμε με τους αγαπημένους μας, τρίτο? κρούσμα ιστορικού σφετερισμού. Στ? αγγλικά, ένα ‘καλώς ήρθατε ‘ και η φράση του Κεμάλ: ‘Ειρήνη στη χώρα ειρήνη στον κόσμο ‘, με την υπογραφή του, δίπλα σε μία παράσταση ενός υπέροχου? ελληνικού ψηφιδωτού, που δεν αναφέρεται η προέλευσή του, ή μη μόνο, η ένδειξη, «Σμύρνη 8.500 χρόνια αρχαία πόλη?» αφήνοντας έτσι να εννοηθεί, ότι είναι οι απόγονοι των ιδρυτών της αρχαίας Σμύρνης? Τότε δηλαδή, που δεν υπήρχαν καν στην Μικρά Ασία. Τόσο ανιστόρητους θεωρούν τους επισκέπτες τους.

Δεν μπόρεσα μετά απ? αυτό, να μην θυμηθώ το καλοκαίρι του 2009, που ως? Φωκαείς με τούρκικη τριήρη, δείγμα του πολιτισμού τους, έφτασαν στη Μασσαλία, ξεχνώντας -αν μη τι άλλο- ότι τους φυσικούς απογόνους των Φωκαέων, τους είχαν οι ίδιοι ‘ξεκάνει’ από την Παλαιά και Νέα Φώκαια, στους διωγμούς του 1914 και 1923. Τόλμησαν να πάνε στη Μασσαλία, στην αποικία που οι Φωκαείς είχαν ιδρύσει 2.600 χρόνια πριν, ως απόγονοί τους, ενώ οι ίδιοι τους είχαν σφάξει και ξεριζώσει από τον τόπο που ζούσαν από τον 8ο π.χ αιώνα. Σφετερίζονταν την ιστορία Ελλήνων χωρίς ντροπή και οι κυβερνώντες στην Αθήνα, παρά τις ειδοποιήσεις του Λιμενικού, για το σουλάτσο τους στο Αιγαίο, σιωπούσαν! Ομως το μάθημά τους, το πήραν εκεί που πήγαν, από τον Δήμαρχο και τους κατοίκους της πόλης, που σοβαρότεροι από εμάς και σεβόμενοι το αρχαιοελληνικό παρελθόν τους, τους απαγόρευσαν την είσοδο στο Μασσαλιώτικο λιμάνι και η? τούρκικη τριήρης, εγκαταλελειμμένη, μισοβούλιαξε στη ράδα των φορτηγών. Εμείς άραγε, πήραμε το μάθημά μας από τον Γάλλο Δήμαρχο;

Δεν θα επεκταθώ τη στιγμή αυτή σε σκέψεις άλλες. Θα σταματήσω στο Αφιόν Καραχισάρ. Εκεί που στις 13. 8. 1922, τα χαράματα, διασπάστηκε η ελληνική στρατιά και γράφτηκε η αρχή του τέλους του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας. Εκεί παίχτηκε η τελευταία πράξη του δράματος, που 15 μέρες αργότερα, ολοκληρώθηκε στη Σμύρνη.

Στο Αφιόν Καραχισάρ, φτάσαμε? 13 Μάη, επιστρέφοντας από Καππαδοκία. Το Αφιόν Καραχισάρ, είναι το Ακροϊνόν του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Νικόπολις του Λέοντα Γ?, ο Μαύρος Βράχος της Ελληνικής στρατιάς του ?22. Κατά την Μικρασιατική εκστρατεία αριθμούσε 35.000 κατοίκους εκ των οποίων 5.000 Ελληνες και 3.000 Αρμένιους. Στην Μικρασιατική εκστρατεία, είχε καταληφθεί από Γάλλο-Ιταλικές δυνάμεις και είχε ελευθερωθεί από τους Ελληνες, για τους οποίους ήταν η ζώνη άμυνας. Σήμερα είναι μια πόλη 175.000 κατοίκων.

Πλησιάζοντας, στο πούλμαν πέφτει σιωπή. Ισως η κούραση, ίσως η σκέψη για τον τόπο που πάμε. Μπορεί και τα δυο. Παρκάρουμε και αναζητούμε τη γειτονιά των Ελλήνων. Κάτω από τον 200 μέτρων βράχο που υψώνεται καταμεσής της πόλης, είναι ακόμα τα σπίτια των Ελλήνων και των Αρμενίων. Κάποια ετοιμόρροπα. Τα ανακαινισμένα, τα έχουν πάρει? Γερμανοί! Στην ίδια γειτονιά 8.000 Ελληνες και Αρμένιοι ζούσαν μαζί τον Αύγουστο του 1922.

Σιωπηλοί φωτογραφίζουμε στο φως του απογευματινού ήλιου. Κάποιοι μας κοιτούν κάπως? Ενα χαμόγελο μοναδικό, πλατύ κι αθώο, μου το έδωσε ένας πιτσιρικάς εκεί δίπλα, που έπαιζε σ? αυλή σχολείου. Κράτησα την -ακόμα αθώα- ματιά του. Κοιτώ τα σπίτια και προσπαθώ με τη φαντασία μου να ‘δω’ τους ανθρώπους που ζούσαν μέσα. Να μαντέψω την εικόνα τους, τη ζωή τους, πριν τους διωγμούς και τις σφαγές στις μέρες της συμφοράς. Στέκομαι ευλαβικά μπροστά στις κλειστές πόρτες των σπιτιών τους. Πώς να έφυγαν άραγε εκείνο το πρωινό της 13ης Αυγούστου του 1922; Γύρισαν να κοιτάξουν πίσω τους, αποχαιρέτησαν φίλους; Πρόλαβαν; Επέζησαν; Ξέρω πως για να γλυτώσουν, ακολούθησαν το τμήμα του στρατηγού Τρικούπη, αυτό που εγκλωβίστηκε στην κοιλάδα του Αλή Βεράν κι αργότερα -ό,τι απέμεινε- παραδόθηκε. Βγήκαν απ? τη κοιλάδα του θανάτου; Δραπέτες της κόλασης αυτοχαρακτηρίστηκαν οι λιγοστοί επιζήσαντες στη μάχη εκείνη, με την ανθρωποσφαγή των 4 μεραρχιών.

Εκεί, στο Αλή Βεράν, στην φονική εκείνη μάχη στις 17 Αυγούστου, ήταν και οι 4.000 τραυματίες της προηγούμενης νύχτας της μάχης στο Χαρακιοϊ, που λύτρωση ζητούσαν στον θάνατο, όταν οι συμπολεμιστές τους τρέπονταν σε άτακτη φυγή. Οσοι δεν μπορούσαν ν? αυτοκτονήσουν, ικέτευαν σπαρακτικά: «Μη μας εγκαταλείπετε? σκοτώστε μας, μην αφήνετε να πέσουμε στα χέρια των Τούρκων». Και όμως έπεσαν. Ζωντανούς τους έκαψαν και οι κραυγές τους ξέσκισαν την κοιλάδα, ως να σιγήσουν.

Επιστρέφουμε αμίλητες. Μπροστά μας, κυρία που δεν είχα προσέξει την απουσία της, κρατάει πανευτυχής τσάντα καταστήματος και μας ενημερώνει ότι δεν ήρθε στα σπίτια των Ελλήνων, γιατί έψαχνε ν αγοράσει στολή της Χουρέμ, για την κόρη της, να την φορέσει τις Απόκριες. Πραγματικά ‘τα χρειάστηκα’, όμως δεν της είπα τίποτα από αυτά που θά πρεπε. Την άφησα στην ευδαιμονία της άγνοιά της. Στον τόπο του μαρτυρίου των Ελλήνων, στον τόπο του ξεριζωμού και της αιχμαλωσίας, εκείνη έτρεχε ν?αγοράσει στολή της Χουρέμ για αποκριάτικη χρήση. Αρνήθηκε το προσκύνημα στα ίχνη των κυνηγημένων Ελλήνων, για να πάρει στολή Σουλτάνας, εκεί που γράφτηκε το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Μου ?ρχόταν να κλάψω. Να τ? αποτελέσματα της ελλιπούς παιδείας και της εσχάτως τηλεοπτικής εισβολής.

Πλησιάζουμε στο πούλμαν. Απο μακριά, βλέπω ένα γκρουπάκι από εμάς, να κοιτούν στην ίδια κατεύθυνση. Φαίνεται πως αυτό που βλέπουν, τους έχει αναστατώσει. Φτάνοντας αναστατώνει και μας. Είμαστε μπροστά στο μνημείο. Λίγο πιο μέσα από τον δρόμο, υπερυψωμένο, μ? ένα μεγάλο σιντριβάνι μπροστά και τρομακτικό! Οι περισσότεροι έμειναν εκεί. Κρατούν τα δάκρυα να μην τρέξουν. Φεύγουμε, ανεβαίνω τα σκαλιά, τρέχω να το φωτογραφίσω ‘παγώνω’. Από τις αναγραφόμενες ημερομηνίες, το μνημείο αφορά μόνον εμάς. Εμείς είμαστε ο εχθρός που ο Τούρκος με τα γαμψά νύχια τσαλαπατά.

Στις παραστάσεις της βάσης, ο Κεμάλ, στρατιώτες Τούρκοι, σημαιοφόροι και μπροστά τους κάποιος που προσκυνά τη σημαία τους. Τούρκος ευγνωμονών ή ηττημένος; Μάλλον το δεύτερο. Σε άλλη πλευρά, Τούρκοι εφορμώντες και από κάτω τους, η μορφή του? Χριστού που έχει αγκαλιά Ελληνα νεκρό στρατιώτη.

Η σημειολογία του μνημείου, σαφέστατη. Κάτω από αυτούς και Χριστιανισμός και Ελληνες. Ενα μνημείο που ταιριάζει απόλυτα με της απίστευτης βαρβαρότητας περιγραφές των λιγοστών επιζησάντων.

Αναρωτιέμαι αν κι άλλοι Ελληνες έχουνε δει το μνημείο αυτό, όπως το είδα εγώ. Αν ποτέ, υπήρξε διαμαρτυρία που αγνοώ. Εκείνοι, επικαλούμενοι την Ελληνοτουρκική Φιλία είχαν το 1932, με παρέμβαση της πρεσβείας τους στην Αθήνα, σταματήσει την δημοσίευση του ημερολογίου του Χρήστου Σπανομανώλη ‘Αιχμάλωτοι Πολέμου’ που αναφερόταν στις ωμότητές τους και δημοσίευε το ‘Εθνος’, για να συνεχιστεί τελικά, μετά τα ‘Σεπτεμβριανά’.

Εμείς για δικό μας αντίστοιχο λόγο, έχουμε επικαλεστεί ποτέ την Ελληνοτουρκική φιλία;

Επικαλούμενοι την ίδια φιλία λίγα χρόνια πριν, αξίωσαν να ξαναγράψουμε την ιστορία μας και κάποιοι ενέδωσαν. Δεν προέκυψε τυχαία η Ρεπούση! Αναζητήστε την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Φ.Ε.Κ. 132Α!27-6-2001 Πολιτιστική συνεργασία Ελλάδας ? Τουρκίας) και θα δείτε ποιος Ελληνας πρότεινε -στη… Σύμη και τότε- την άλλη εκδοχή της Ιστορίας. Αναζητήστε και το Φ.Ε.Κ.867,10-7-2006 να μάθετε και τα περί εκμαθήσεως της τουρκικής γλώσσας στα γυμνάσια για να μην ξεχνάμε ποτέ, εκείνα που πρέπει να θυμόμαστε.

Στους 13.000 νεκρούς της εκστρατείας, στους 17.000 εξαφανισθέντες, στους 15.000 τραυματίες , στους 60.000 που πέθαναν λίγο μετά, από τις κακουχίες, στους αμυνόμενους στον ‘Μαύρο Βράχο’ που πρώτοι απέκρουσαν τη στρατιά του Κεμάλ πέφτοντας μέχρις ενός, αλλά και σε κείνους που επέζησαν ζώντας καθημερινά τους εφιάλτες τους, ελάχιστο δείγμα τιμής και συμπόνιας αυτό το μνημόσυνο. Γιατί δεν είναι αυτοί που νικήθηκαν. Στη Μικρασία νικήθηκε μόνο η ελληνική ηγεσία, της εποχής. Πολιτική και Στρατιωτική.

haniotika-nea.gr

, , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *