21 του Νοέμβρη, της Παναγιάς της Αλατσατιανής

21  ΤΟΥ  ΝΟΕΜΒΡΗ , ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΛΑΤΣΑΤΙΑΝΗΣ

 

Από το Σύλλογο Αλατσατιανών Ν. Ηρακλείου

 

«Δεν μπορεί να είναι κανείς άνθρωπος  ξεχνώντας  την καταγωγή του.  Να θυμάται κανείς από πού βγήκε , πού μεγάλωσε , ποιό  έθνος τον ανέθρεψε . Μου αρέσει να βλέπει κανείς τους δεσμούς του . Αυτό θα πεί ελευθερία …»Ι. Δραγούμη: «Όσοι ζωντανοί».

 

21  του Νοέμβρη, της Παναγίας της Αλατσατιανής ή Μεσοσπορίτισσας  και ταξιδεύει  ο νούς  αχαλίνωτος και πάλι . Που αλλού;  Στ΄Αλάτσατα  , την πατρίδα  των παπούδων και  γιαγιάδων μας, στά παράλια της Μ. Ασίας ,  καρσί στη Χιό,  κοντά στο  Τσεσμέ   στο Γκιλουλμπαξε και  το ΡείςΝτερε της   Ιωνικής Ερυθραίας.

 

Ξανά  επίπονη προσπάθεια να ανασύρουμε απ΄τη μνήμη όσο γίνεται πιο πολλές θύμησες και αναμνήσεις απ΄τις  αφηγήσεις  και τα εξιστορήματα απ΄όσα  τα παιδικά   ακούσματα  πρόλαβαν να συγκρατήσουν.Να συνδέσουμε ψήγματα  από πολύτιμες μνήμες  με  πρόσωπα και πράγματα, με  πρόσωπα και γεγονότα , που σχετίζονται  με την γιορτή της.Να συνδέσομε  τη γνώση  και τα στοιχεία  που  η γραφίδα  παινεμένων  πατριωτών  συγγραφέων ,  ιστορικών , απλών  περιηγητών περιέσωσε   ώστε σαν νέοι Βυζαντινοί   τεχνίτες , να βγάλουμε  όσο πιο άρτιο και αυθεντικό γίνεται  το ψηφιδωτό   «για τη χαμένη  πατρίδα των προγόνων μας , τ΄ Αλάτσατα» και  να συντηρηθεί άσβεστη η φλόγα  για τη συνέχεια του Μικρασιατικού Ελληνισμού και Πολιτισμού  μαζί.

 

Γιορτή της Παναγίας  και είναι μιά  ευκαιρία να  γνωρίσουμε  εν τάχει  τον ναό της Παναγίας της Αλατσατιανής  στην γενέθλια πόλη των προγόνων μας,   από καταβολής  μέχρι σήμερα .Πως  χτίσθηκε , πώς ήταν και πώς έγινε,   πρίν  και μετά το  Μεγάλο Διωγμό . Η  μνήμη,  ατομική και συλλογική  αντιστρατεύεται και πάλι την  λήθη και  τη λησμονιά  , για άλλη μιά φορά  .

 

Η εκκλησία  της Παναγίας των  Αλατσάτων   λοιπόν με την σημερινή της μορφή μαθαίνομε πως  χτίστηκε  το έτος 1833  από τον  μάστορα  Ευστρ.  Καλλονάρη, εμπειροτέχνη αρχιτέκτονα ,ο οποίος στις Κυκλάδες και στην περιοχή της Σμύρνης, είχε χτίσει κι άλλους ναούς εκτός από την  Παναγία της Τήνου, όπως τη  Βαγγελίστρα του Τσεσμέ, τη Παναγιά της Κάτω Παναγιάς, τη Παναγιά  τη Βουρλιώτισσα κ.α  .Αντικατέστησε άλλον μικρότερο  που βισκόταν  ανάμεσα στους  οικισμούς του Πάνω και του Κάτω χωριού , που είχε ανεγερθεί ήδη από το έτος 1803-1804 ανάμεσα τους. Ο λόγος ήταν ότι δεν  επαρκούσε για την εξυπηρέτηση  των πιστών , καθώς «πρίν περάσουν τριάντα χρόνια  τα δυο χωριά ,που   επεκτείνονταν με πόλο έλξεως τον ναό, είχαν ενωθεί».

Όλα τα μάρμαρα του ναού είναι τηνιακά , όπως μαθαίνουμε από τον πατριώτη Φ. Κλεάνθη .Φορτώθηκαν με τη φροντίδα του  Ευστρ. Καλονάρη, του Ιωάν. Χαλεπά και του Μάρκ. Λαμπαδίτη στην Τήνο και παραλήφθηκαν στον όρμο της Αγριλιάς,  επίνειο  των Αλατσάτων, μας πληροφορούν οι ερευνητές Γ. Ξανθάκης –  Π. Φυκάρης .

Ο ναός , που είναι  κτισμένος  σε  ρυθμό  τρίκλιτης βασιλικής, με υπερυψωμένο το κεντρικό τμήμα της στέγης  με  πολλά παράθυρα,  αποπερατώθηκε σε διάστημα ενός έτους,  όπως μας πληροφορούν  δύο επιγραφές   που αποκαλυφθήκαν πρόσφατα από τις ενέργειες αποκατάστασης   πάνω στο ναό ,  εκ  των οποίων η  μία  είναι η κτητορική.

 

Τα τρία κλίτη του ναού  χωρίζονται με δυο σειρές από έξι μαρμάρινες μονοκόμματες κολώνες.Στην πρόσοψη  του (δυτική όψη) έχει  τρεις μεγάλες θύρες (μία σε κάθε κλίτος) που οδηγούν στον κυρίως ναό, έχει γυναικωνίτη που τον στηρίζουν  εξωτερικά 10 μαρμάρινες κολώνες  ενώ περιβάλλεται από περίστωο  και  φαρδύ περίβολο, που   στη δυτική πλευρά του καλύπτεται  από μικρά άσπρα και μαύρα βότσαλα,τα λεγόμενα «βολάκια»   τα οποία σχηματίζουν θαυμάσια   γεωμετρικά  διακοσμητικά σχέδια « και κυματισμούς» , ανάμεσα στα οποία δεσπόζει ο Δικέφαλος Αετός . Βυζαντινό σύμβολο  των Ελλήνων και αφορμή θύμησης και υπενθύμισης από το ένδοξο παρελθόν .

Περίφημο  και μοναδικό  το μαρμάρινο  τέμπλο , σε ρυθμό μπαρόκ με νεοκλασικίζοντα  στοιχεία , φέρει μοναδικές   πτυχώσεις και   φιλοτεχνήθηκε σε τηνιακό μάρμαρο το 1874 , 40 χρόνια μετά την ανέγερση του ναού από τον γνωστό καλλιτέχνη    Ιωάννη Χαλεπά, πατέρα του  φημισμένου Τήνιου  γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά.

Στο βόρειο τμήμα  του περιβόλου   είχαν κτίσθη  διάφορα κοινοτικά κτίρια  , όπως το  διώροφο  κτίσμα που εχρησιμοποιείτο για τα γραφεία της Δημογεροντίας των Αλατσάτων,το  επιτροπείο , χώρος για την φιλοξενία του μητροπολίτη όταν ερχόνταν στ΄Αλάτσατα, ,περίτεχνο καμπαναριό απομίμηση τσ΄Αγιάς Φωτεινής τσή  Σμύρνης , και η Σχολή των  Αλατσάτων.

Το κτίσιμο της Παναγίας της Αλατσατιανής   , καθώς ήταν επιβλητική και  περίτεχνη , εντυπωσίασε  ιδιαίτερα  τους γνωστούς για το έντονο θρησκευτικό τους συναίσθημα Αλατσατιανούς ,  γι αυτό  και συνδέθηκε με θρύλους και παραδόσεις , που ακόμα μέχρι  σήμερα,  συντροφεύουν την ιστορία της .

 

Σύμφωνα με την παράδοση  λοιπόν , όπως έχομε αναφέρει κι άλλη φορά , οι κολώνες του ναού με την βοήθεια της Παναγίας ήταν «πανάλαφρες σαν μπαμπάκι» τις βρήκανε στον πάτο της θάλασσας, πολύ μακριά από τα Αλάτσατα, «κοντά στα Ντεμερτζιλιά, και τις έβγαλαν νησιώτες βουτηχτάδες.»

Ενώ για τον ίδιο λόγο ,  για τα  μάρμαρα πού  έφεραν από τις αρχαιότητες του Λυθριού,   «τα μουλάρια, πήγαιναν μοναχά τους στον τόπο για το φόρτωμα, χωρίς ν’ αγκομαχούνε» με το βαρύτατο φορτίο τους.

 

Για την καμπάνα λέγεται πως ήταν τόσο «ηχηρή και γλυκόλαλη» που ακουγόνταν  ίσαμε την Αγριλιά , το επήνειο των Αλατσάτων , τα Λίτζια , θέρετρο ιαματικών λουτρών  της περιοχής ,  καθώς  οι Αλατσατιανοί έστειλαν «ολάκερο φέσι γεμάτο χρυσές λίρες και μαλαματικά στην Ιταλία, για να τα ρίξουν  οι μαστόροι στο μέταλλο της καμπάνας»  να καταπονά σε ήχο  όλες τις άλλες  των γύρω περιοχών ακόμα και  του Ρειντερε, όταν  χτυπά.

 

Με το μέγεθος των διαστάσεων   του ναού συνδέεται μια άλλη ιστορία που σηματοδοτεί το  κλίμα μέσα στο οποίο ζούσαν οι Έλληνες της Μ. Ασίας, τα χρόνια  της  σκλαβιάς και της υποτέλειας   στους  τούρκους.   Για να κτιστή αυτός ο ναός (1832)  οι κάτοικοι  του Πάνω και του Κάτω Χωριού – όπως μας πληροφορεί ο  πατριώτης Φ. Κλεάνθης- έπρεπε να πάρουν  ά δ ε ι α     και να καθορισθή  τ ο     μ έ γ ε θ ο ς   από τον Καπουδάν Πασά ,  στον οποίο υπαγόνταν το «Αιγιαλέτι της Άσπρης Θάλασσας» , που περιελάμβανε τα  νησιά του Αιγαίου και  την περιοχή της Ερυθραίας.

 

Την δύσκολη αυτή αποστολή ανέθεσαν στον ναυτικό  Νικόλαο Ηλιάδη ή Λιά   γνωστό και με το παρατσούκλι Τουρκολιάς από τον Τσεσμέ , ο οποίος έφερε εις πέρας την αποστολή , πήρε τα αυτοκρατορικά φιρμάνια με τα οποία εδόθη η άδεια  για την ανέγερση του ναού των Αλατσάτων αλλά  και του Τσεσμέ , που και αυτός  αντιμετώπιζε το αδιαχώρητο για τους ίδιους λόγους .

Επειδή οι διαστάσεις δεν ήσαν  αρκετά μεγάλες,   με δική του πρωτοβουλία και κίνδυνο ζωής έκοψε τα σημάδια  στα σφραγισμένα σχοινιά , και μάκρυνε τις διαστάσεις με καινούργιο σχοινί  που μάτισε με το παλιό ..!

Μετά το 22  με  την εκκένωση της πόλης από τους ντόπιους   άρχισε η λεηλασία του ναού. Οι φορητές εικόνες, πουλήθηκαν άλλες  εικόνες καταστράφηκαν και όσες υπήρχαν πάνω στο μαρμάρινο τέμπλο καλύφθηκαν με  έντονα χρώματα, κόκκινα , πράσινα και λουλακιά . Τα μαρμάρινα εικονοστάσια και οι κολώνες  του κυρίως ναού βάφτηκαν με πράσινες και γκρίζες μπογιές ενώ  τα χριστιανικά σύμβολα ασβεστώθηκαν  (σταυροί, χριστογράμματα) στο τέμπλο για να μην φαίνονται  , ενώ οι μορφές των Αγίων  έμειναν χωρίς πρόσωπο ή μάτια . Η μισαλλοδοξία, ο  φανατισμός και  η βαρβαρότητα  της γείτονος   σε όλο της το μεγαλείο !

Το 1938 μετατρέπεται  σε Τζαμί, δεδομένου ότι η πόλη  εποικίστηκε  από  πρόσφυγες μουσουλμάνους από την Κρήτη, την Ανατ. Μακεδονία και τα Βαλκάνια ,  αφού  οι δύο  άλλες ενοριακές  εκκλησίες της πόλης  (Αγ. Τριάδα και  Άγ. Κων/νο) έγιναν στάχτη από τους βομβαρδισμούς  των Τούρκων. Μέσα το ιερό είχαν χωρίσει σε τρία μέρη μας πληροφορεί ο πατριώτης Θεοφ. Μαρινάκης . Στο ένα έπλεναν τα πόδια τους , για να προσέλθουν ανυπόδητοι για προσευχή  στο κυρίως χώρο, τό μεσαίο  όπου ηταν  η αγία τράπεζα χρησιμοποιούσαν για  την πλύση των νεκρών  και το τρίτο εχρησιμοποιούσαν ως  ουρητήρια.

Στο νότιο τοίχο του ναού δημιούργησαν  το μιχράμπ(το μουσουλμανικό ιερό). Κατεδάφισαν τα παραπάνω κτίρια που υπήρχαν  στον περίβολο και δημιούργησαν στο δυτικό περίστωο αγορά  με μικρομάγαζα και άλλα  πρόχειρα παραπήγματαπου από τα ενοίκια τους συντηρούσαν το τζαμί . Το 1953 προσέθεσαν στη βορειοδυτική γωνία του ναού ένα μιναρέ  .

Το 2010 η  Τουρκία  προφανώς  για λόγους  οικονομικού πολλαπλώς εννοούμενου  οφέλους αποβάλει την φονταμενταλιστική  και μισαλλόδοξη  πολιτική της    και προβάλλει ένα εκσυγχρονισμένο ευρωπαικού προσανατολισμού προφίλ της  όπου  ανακηρύσει ιστορικό μνημείο τον ναό ξεκινώντας εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης του , τις οποίες αποπερατώνει   σε χρόνο ρεκόρ .

panagia-alatsatiani

Ετσι  αναπαλαίωνεται  το εξαιρετικό τέμπλο με την ελληνική ταυτότητα: «Γιάννης Χαλαπάς εποίε 1874ι», ενώ κάποιες εικόνες και τοιχογραφίες αποκαθίστανται   σημαντικά , αποκαλύπτονται οι δύο  επιγραφές που υπάρχουν στο ναό η κτητορική και εκείνη πάνω  από την κεντρική είσοδο  του ναού με την φράση «Ο ναός  των Εισοδίων της Θεοτόκου οικοδομήθηκε με άδεια  του Καπουδάν Πασά  δια του Νικολάου Ηλιάδη»προφανώς λογω της ανάμειξης τουκατά τα παραπάνω στην ανέγερση του ναού  .

Σήμερα στο χώρο του ναού δεν προσέρχονται πια μουσουλάμανοι για προσευχή παρά ελάχιστοι ,γι αυτό και   για τις θρησκευτικές ανάγκες

ετέθη και πάλι σε λειτουργία

το μικρό τζαμί του Χατζή Μεμίς

αγά (του 18ουαι.), που βρίσκεται

στις νότιες ακριανές συνοικίες,της πόλης

μεταξύ  των Μπατζακέικων και Ντα-

λακλήδικων, όπως μας πληροφορεί η πατριώτισσα Μαριάνα Μαστροσταμάτη από επίσκεψη της εκεί , το 20110.

Σημερα μετά την αποκατάσταση του ο ναός  αποπνέει  ξανά μεγαλοπρέπεια και κλέος .Αποκαταστάθηκε η δυτική πλευρά , αποκαλύφθηκαν σχεδόν όλες οι εικόνες  του  τέμπλου αναγεννησιακής τεχνοτροπίας , αγιογραφημένες από τον Καλύμνιο  αγιογράφο Σακελλάριο Μαγκλή . Αξίζει να αναφέρομε ότι  από τις 69 ενοριακές εκκλησίες και τα 254 παρεκκλήσια που υπήρχαν ως το 1922 στην Ιωνική Ερυθραία, η Παναγία η Αλατσατιανή, τις ξεπερνά όλες σε  λαμπρότητα και  καλλιτεχνική αξία.

Με το  χώρο του ναού πίσω από το άγιο Βήμα  είναι συνδεδεμένο δημοτικό τραγούδι που αποτελεί , ως γνωστόν, τον εθνικό Ύμνο των απανταχού Αλατσατιανών.Ειναι  η πασίγνωστη «Αλατσατιανή». Εκεί στον ίδιο χώρο ήταν που ο πατριώτης μας ιερομόναχος  π. Κορνήλιος Μοσχόβης,  κατά την επίσκεψη Αλατσατιανών εκδρομέων στ΄Αλάτσατα  το 1984 ,   ακολουθώντας τους στίχους του τραγουδιού εφύτευσε  «μιά λεμονιά» , για να   βρίσκει  ως  αιτία το πότισμα της και  να πηγαίνει  κάθε Αλατσατιανός  όπου γής  ,  στην γενέθλια πόλη των προγόνων. Αν και  η λεμονιά δεν κατάφερε να επιζήσει της τουρκικής  μισαλλοδοξίας,  ο  στίχος είναι και θα παραμένει στα χείλη  όλων μας   για να  φέρνει στο   νού θύμησες από ατέλειωτες στοιχειωμένες θαρρείς διηγήσεις απ΄ τα χείλη των προγόνων μας  για τις όμορφες μέρες στην πατρώα   τους  γή  τ΄Αλάτσατα.

Σ΄αυτό  ακριβώς  το  χώρο έμελλε να γραφή ο τραγικός επίλογος της ζωής των  Αλατσατιανών  όταν μετά την κατάρρευση του μετώπου το καταραμένο Σεπτέμβρη του 22  «μπήκαν στην πόλη οι οχτροί»   και άρχινησε  ο θρήνος και το μακελειό .Πήραν αιχμάλωτους  τους  άνδρες ενώ τα γυναικόπαιδα ζητούσαν σωτηρία μέσα στο χώρο του ναού που για 10 μέρες  μέχρι ν΄αφήσουν  τ΄Αλάτσατα για πάντα  είχε  γίνει το  καταφύγιο της οδύνης και του πόνου   τους για τον δίχως επιστροφή μισεμό.

 

Εκεί «στο ιερό από πίσω»  που λέει και το τραγούδι  προφητικά θαρρείς , μέσα στο πηγάδι έπνιξαν τα νιάτα τους  πολλές από τις όμορφες  των Αλατσάτων , κυνηγημένες απ΄τους τσέτες , για να μην τ΄αφήσουν βορά στα χέρια των απίστων. Εξ ου και το δίστιχο,

«Στην Παναγιά των Αλατσάτων ορκίσθηκα :

Νάρθω να προσκυνήσω , Το αγιασμένο σώμα σου, στο ιερ΄από πίσω».

Λέγεται πώς οι τούρκοι για να αντιμετωπίσουν την δυσοσμία από την αποσύνθεση των νεκρών,  μέσα στο πηγάδι έρριξαν πετρέλαιο με αποτέλεσμα να μολυνθη ο υδροφόρος ορίζοντας της  περιοχής,  ενώ το πηγάδι σφραγίστηκε  και δεν ξαναλειτούργησε πια …

Η Παναγία  η Αλατσατιανή  ήταν για τους Αλατσατιανούς αλλά και όλους τους Ερυθριώτες  σημείο αναφοράς  για προσευχή,  ευκαιρία για  συνάντηση , για  σμίξη χαράς ,  για ανάπαυση και  αστείρευτη πηγή θάρρους στα δύσκολα  . Η χάρης της  συνδεόταν με όλες  τις εκφάνσεις  της ζωής τους ευχάριστες και δυσάρεστες , τους γάμους τα βαφτίσια , την  τιμή της μνήμης των νεκρών τους . Στο πανηγύρι της,    κάθε  21 του  Νοέμβρη  έσπευδαν χιλιάδες προσκυνητές όχι μόνον από ολόκληρη την Ερυθραία αλλά  τη Χίο ,  τη Σμύρνη και τα  γύρω χωριά.

Τα πικρά χρόνια της  προσφυγιάς οι Αλατσατιανοί είχαν την έννοια και διακατέχονταν από την στεναχώρια  πως   η εκκλησία τους , αυτή που έκτισαν οι ίδιοι,  άλλος με τον οβολό του και  άλλος με το μεροκάματο του , έμενε κλειστή  και αλειτούργητη  κακοποιημένη και καταφρονεμένη  σε  χέρια  απίστων .Εξ ού και  το λαικό  δίστιχο:

«Ω Παναγιά Αλατσατιανη,

εσέ σου πρέπει πένθος

γιατί δεν λειτουργήθηκες

στη χάρη σου και φέτος».

alatsata-vartholomaios

Όμως  πρίν από 3,5  χρόνια περίπου  αμέσως μετά την αποκατάσταση του ναού , το θαύμα  έγινε !!! Ηταν στις  28 του Μάη του 2011 μετά από 89 χρόνια ακριβώς από τον χωρίς νόστο  διωγμό,  που  τελέστηκε   Αρχιερατικός Εσπερινός   χοροστατούντος του  Οικουμενικού  Πατριάρχη και  επιμνημόσυνη δέηση για τους άταφους νεκρούς   των Αλατ΄σατων και όλης της Ιωνίας . Την  ιστορία του ναού  φώτισε  μια  νέα εποχή  που σήμανε το τέλος του πένθους για τους Αλατσατιανούς και όλο το Μικρασιατικό και ευρύτερο Ελληνισμό.   Το μήνυμα  δε ελπίδας του Πατριάρχη « για τις   καλλίτερες μέρες  που είναι μπροστά μας » κάναμε  φυλαχτό , απαντοχή  και βάλσαμο στις ψυχές όλων   μας . Η προτροπή του για αισιοδοξία , ελπίδα και προσευχή , εγρήγορση  και θάρρος  έγιναν  παρακαταθήκη  , πηγή  δύναμης  και φως στον ζόφο της  ευτέλειας  που  ζούμε . «Χείλη αρχιερέως  ου ψεύδονται» θυμάμαι  που μου΄λεγε με νόημα η γιαγιά μου η Μελάνη…

Σε κάθε περίπτωση  όμως όπως και νάχει το πράγμα ,  η  αποκατάσταση και η λειτουργία της ξανά  ως  ναού για όλους εμάς  , Αλατσατιανούς και μή , αναντίρρητα   είναι μήνυμα  χαράς ,  «καλό κισμέτι» όπως  θάλεγαν  συγκρατημένα αισιόδοξοι , άν ζούσαν   σήμερα  οι Μικρασιάτες  πρόσφυγες  …

 

Γιορτή  της Παναγίας  της Αλατσατιανής λοιπόν κι  ο Σύλλογος  μας τίμησε και φέτος την προστάτιδα  Παναγία  του, τα   Εισόδεια της Θεοτόκου  με   ταπεινή ιεροπρέπεια  στον  ομώνυμο ναό των Νέων Αλατσάτων. Η εικόνα   φέτος έτυχε στην Γραμματέα του Συλλόγου μας  κ. Χριστίνα Χατζηαδάμ ,  στο σπίτι της οποίας  θα φιλοξενείται  από  την ημέρα  της  Χάρης της μέχρι την παραμονή  της γιορτής της  του χρόνου.

 

Με  την πίστη   πως  η  Παναγία  φωτίζει, στηρίζει, καθαρίζει καρδία και νού ,είναι θεοπειθής  μεσίτρια στις προσευχές μας  ,   ε ν ώ ν ε ι    και δυναμώνει όλους μας ,   ευχόμαστε από καρδιάς  η νέα χρονιά  να είναι ακόμα καλλίτερη από την προηγούμενη  ,  ακόμα  πιο καρποφόρα   σε   περιεχόμενο  και συμμετοχή   στις δράσεις και  το έργο  του Συλλόγου μας απ΄όλους τους  πατριώτες Αλατσατιανούς.

 

Είθε.!

 

Για το Δ.Σ. του Συλλόγου

Κυριακή Μαστρακούλη Υπεύθυνη Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων.

Χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από :1)Το τιμημένο  με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών  έργο του  Φ. Κλεάνθη «τ΄Αλάτσατα η χαμένη μου Πατρίδα».

2)Το βραβευμένο     με αριστείο Γραμμάτων Δ. Θέρμης , βραβείο Ακαδημίας Ελληνικής Γλώσσας και Πολιτισμού  Γερμανίας , Βραβείο Εστίας Ν. Σμύρνης και Έπαινο «Ιωνικής Εστίας»  έργο του Θεοφ. Μαρινάκη  «Λευκή Βασίλισσα»  Παναγίες Αιγιοπελαγήτισσες και της Ιωνίας της Μ.Ασίας .

3)Τα άρθρα  που δημοσιεύθηκαν στον  έντυπο  και ηλεκτρονικό   Μικρασιατικό τύπο  των πατριωτών – περιηγητών  Θ. Κοντάρα(φιλολόγου)   και Μ. Μαστροσταμάτη(Προέδρου του Συλλόγου Αλατσατιανών Αθηνών «τα Εισόδεια της Θεοτόκου» ,  καθώς και

4)Το  πρόσφατο (Ιούνιος 2014)Οδοιπορικό  αφιερωμένο  στις πληγωμένες Εκκλησιές  της Μ. Ασίας των  Γ. Ξανθάκης –  Π. Φύκαρη

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

, , ,

Απάντηση