Στο Βασίλειο του Αργαίου – Βιβλιοπαρουσίαση

Vasileio-Argaiou-sm

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

 

Στη σειρά «εξ Ανατολών» των εκδόσεων Μπαλτά, κυκλοφόρησε στα τέλη Απριλίου το βιβλίο του Αρχαγγέλου Γαβριήλ «Στο Βασίλειο του Αργαίου». Σχεδιάστηκε καλαίσθητα από την Ιωάννα Σαπουντζάκη και συμπληρώνεται με πολλά αποκαλυπτικά σχόλια και φωτογραφίες της εποχής, μερικές από τις οποίες δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Η έκδοση είναι επετειακή για τα 100 χρόνια από τη γενοκτονία του αρμενικού λαού και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Κέντρο Σπουδής κι Ανάδειξης του Μικρασιατικού Πολιτισμού (ΚΕΜΙΠΟ) της Νέας Ιωνίας ακριβώς στην επέτειο της γενοκτονίας, την 24η Απριλίου 2015. Εκτός από τη Ν. Ιωνία, το βιβλίο παρουσιάστηκε ήδη στο Κέντρο Έρευνας και Μελέτης της Μικρασιατικής Ερυθραίας (ΚΕΜΜΕ), στη Νέα Ερυθραία (25/5/2015), και στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (13/6/2015), από την Ομάδα Μελέτης και Διάδοσης του Μικρασιατικού Πολιτισμού «Ανατολής Ίχνη».

Ο συγγραφέας Αρχάγγελος Γαβριήλ είναι γόνος μιας πολύ σημαντικής οικογένειας του Νέβσεχιρ (Νεάπολης) Καππαδοκίας. Φέρει το ασυνήθιστο ονοματεπώνυμο του ιατροφιλόσοφου παππού του, του Ντοκτόρ Αρχάγγελου, στον οποίο αφιερώνει το βιβλίο του. Ο Ντοκτόρ έχαιρε της εκτιμήσεως Ελλήνων και Τούρκων και ανέπτυξε πολύ έντονη πατριωτική δράση, που την πλήρωσε τελικά με τη ζωή του.

Ο Α. Γ. σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στην Αθήνα κι έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία πάνω στον επαγγελματικό προσανατολισμό, τη συμβουλευτική και την πληροφόρηση. Υπηρέτησε στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, συμμετέχοντας και στη συγγραφή 15 σχολικών βιβλίων, στη Βαρβάκειο Σχολή, ως διευθυντής σε πειραματικά σχολεία της Αθήνας και ως σχολικός σύμβουλος των φιλολόγων στον Πειραιά. Είναι γεν. γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού (ΕΛΕΣΥΠ), αντιπρόεδρος της Ένωσης Μικρασιατών Ν. Ιωνίας «Η Καππαδοκία» και μέλος του δ. σ. του ΚΕΜΙΠΟ Ν. Ιωνίας. Τελευταία ασχολείται με μικρασιατικά θέματα, δημοσιεύοντας πολλά άρθρα και μελέτες και συμμετέχοντας σε συνέδρια και ημερίδες για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό.

Το ιστορικό μυθιστόρημα «Στο Βασίλειο του Αργαίου» εκτυλίσσεται στην Κιλικία, την Καππαδοκία και την Κων/πολη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-18) και ως τη Μικρασιατική Καταστροφή. Βασίζεται κυρίως στο ημερολόγιο του Δημητρού Σάτηρ, επιχειρηματία και διερμηνέα του Γαλλικού Προξενείου Μερσίνας, που εξορίζεται από τους Νεοτούρκους στην περιοχή της Καισάρειας, και συμπληρώνεται από σημειώσεις, γράμματα, καταγραφές και μνήμες πολλών άλλων συγγενικών και φιλικών προσώπων της οικογένειας Γαβριήλ.

Η επιθετικότητα των Τούρκων κορυφώνεται στη διάρκεια του πολέμου, γιατί τότε βρήκαν την ευκαιρία να εξουδετερώσουν και να εξοντώσουν κάθε ανεπιθύμητο, ύποπτο ή και πραγματικά επικίνδυνο γι’ αυτούς πρόσωπο. Η παραμικρή υπόνοια οδηγεί στις φυλακές. Έτσι κι ο Δημητρός Σάτηρ από την πολύβουη εμπορική Μερσίνα εξορίζεται στην Καισάρεια και στα χωριά της Μουταλάσκη (Ταλάσι), Αντρονίκι, Κερμίρα, Ζιντζίντερε, Βερέκι κλπ., δηλαδή ακριβώς «Στο Βασίλειο του Αργαίου», στον πυρίληπτο τόπο που δημιούργησε το πανύψηλο καππαδοκικό ηφαίστειο, ο εναργής και χιονοσκεπής Αργαίος των Ελλήνων, το Ερτζιές των Τούρκων.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου περνά όλη η περιπέτεια του καππαδοκικού Ελληνισμού, κατά τη διάρκεια της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αι., και παράλληλα η μεθοδευμένη εξόντωση του αρμενικού λαού. Πρόσωπα και κράτη παίζουν το δικό τους, συνήθως σκοτεινό και βρόμικο, ρόλο. Αφ’ ενός η Γερμανία με την λυσσαλέα επεκτατική της πολιτική στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κι αφ’ ετέρου ο ξέφρενος ανταγωνισμός άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Αγγλία, η Γαλλία, η Αυστροουγγαρία, η Ρωσία, η Ιταλία. Όλες τους κονταροχτυπιούνται σε κάθε επίπεδο, πολιτικό, διπλωματικό, οικονομικό, στρατιωτικό, ακόμη και πνευματικό, για τον έλεγχο της πλούσιας Μικρασίας και της πετρελαιοφόρου ζώνης της Μέσης Ανατολής, που τότε είναι οθωμανικό έδαφος, συνθλίβοντας τα όνειρα, τις προσδοκίες και τους εθνικούς πόθους των λαών της περιοχής, όπως οι Αρμένιοι, οι Έλληνες, οι Άραβες, οι Κούρδοι.

Ευρωπαίοι κι Έλληνες έμποροι ή επιχειρηματίες, διπλωμάτες κι έγκριτα πρόσωπα της τοπικής κοινωνίας, θρησκευτικοί άρχοντες, Νεότουρκοι αξιωματούχοι και υπουργοί, όπως οι διαβόητοι πασάδες Ταλαάτ και Εμβέρ, που φέρουν τεράστια ευθύνη για τις σφαγές των Αρμενίων και τους εκτοπισμούς των Ελλήνων, παρελαύνουν από τις σελίδες του βιβλίου, ο καθένας με τη δική του συμβολή στην πλοκή της περιπέτειας και του ιστορικού μύθου «στο Βασίλειο του Αργαίου».

Ταυτόχρονα διαγράφονται οι σκληρές προσπάθειες που κατέβαλλαν οι Έλληνες της Καππαδοκίας και της Κιλικίας όχι μόνο να επιβιώσουν μέσα σε τόσες αντιξοότητες και συνθήκες τρόμου, αλλά και να μεγαλουργήσουν οικονομικά και πνευματικά. Ολοφάνερη και ξεκάθαρη είναι στο βιβλίο η κοινωνική, οικονομική και πνευματική κυριαρχία των Χριστιανών, Ελλήνων κι Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έναντι των συνοίκων Μουσουλμάνων. Η ατμόσφαιρα της εποχής του Α’ Παγκ. Πολέμου φαίνεται να έχει διπλό πρόσωπο. Από τη μια, όλα είναι ήρεμα κι η ζωή κυλά ομαλά στην άδενδρο και πυριγενή Καππαδοκία, χώρα πολύ μακράν των πολεμικών συγκρούσεων, όπου φτάνει μόνον ο απόηχος του πολέμου κι οι ειδήσεις σχεδόν έχουν χάσει τη φοβερή σημασία τους. Από την άλλη, κυριαρχούν ο φόβος κι ο τρόμος, η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα, η απειλή κι ο αδιόρατος θάνατος, ιδίως μετά το 1915, με τη συστηματική εξόντωση των Αρμενίων της Καισάρειας και των πέριξ.

Το θέμα της γενοκτονίας απασχολεί αρκετά τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Αναφέρεται αλλού διεξοδικά κι αλλού πιο περιληπτικά, στις σφαγές και τις βιαιότητες των Τούρκων κατά των Αρμεναίων από το 1894 ως το 1915. Ως γνωστόν η γενοκτονία δεν έγινε ξαφνικά. Ξεκινά από το 1894-96, όταν στην τουρκική Αρμενία (την οποία πολλοί σήμερα αποκαλούν εντελώς άκριτα και ατυχώς «Ανατολία», όπως και όλη την υπόλοιπη Μικρασία, υιοθετώντας έναν αδιάφορο γεωγραφικό όρο που εξυπηρετεί μόνο τουρκικά συμφέροντα) ξεσπούν ταραχές και εξεγέρσεις κατά της τρομερής διαφθοράς και της ανήκουστης καταπίεσης των αρμενικών πληθυσμών από ντόπιους Μωαμεθανούς, κυρίως Κούρδους. Μέσα σε δυο χρόνια, εξοντώνονται 300.000 Αρμένιοι στο Σασούν, στο Ζεϊτίν (σήμερα Σουλεϊμανλί), στο Βαν, ενώ στην Κιλικία, το 1909, κατασφάζονται οι πυκνοί αρμενικοί πληθυσμοί των Αδάνων και της περιοχής των. Έτσι, ο καχύποπτος σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ πήρε τον τίτλο του «αιμοσταγούς δολοφόνου» και του «κόκκινου σουλτάνου». Στις 24 Απριλίου 1915 ξεκινά από την Κων/πολη η αρμενική γενοκτονία, η πρώτη του 20ού αι., που οδήγησε στον ολοκληρωτικό αφανισμό των Αρμενίων της Μ. Ασίας, με ενάμισι εκατομμύριο θύματα. Ηθικός αυτουργός και δολοφονικός συμβουλάτορας η Γερμανία και ψυχροί εκτελεστές οι Νεότουρκοι και ο φανατισμένος μουσουλμανικός λαός, Τούρκοι και Κούρδοι.

Στο βιβλίο βέβαια το βάρος δεν έχουν οι Αρμεναίοι, αλλά οι Έλληνες. Στους Καππαδόκες, στους Κίλικες, στους Κων/πολίτες, στους Ελλαδίτες επικεντρώνεται κυρίως το θέμα. Όλα τα εθνικά ιδεώδη κι ο προσανατολισμός της πολιτικής του ελληνικού κράτους, όλοι οι στόχοι και τα όνειρα των υποδούλων Ελλήνων, όλες οι προσπάθειες συλλήβδην του ελληνικού έθνους παρουσιάζονται με αριστοτεχνική πλοκή, συνδυασμένα με την προσωπική ιστορία, τις ανησυχίες, τους έρωτες και τις περιπέτειες πολλών ανθρώπων.

Η Καππαδοκία, το ηφαιστειακό «Βασίλειο του Αργαίου», δέχεται και πάλι ένα μάγμα, άλλου είδους αυτή τη φορά, μάγμα ανθρώπων, ιδεών, αντιλήψεων, συμφερόντων γεωπολιτικών και οικονομικών, ανταγωνισμών διπλωματίας και πολιτικής. Από την εκρηκτική αυτή εποχή με την ηφαιστειώδη ατμόσφαιρα ποιος τελικά θα βγει πραγματικά κερδισμένος;

 

Το βιβλίο «Στο Βασίλειο του Αργαίου» είναι από τα ελάχιστα ιστορικά μυθιστορήματα – ίσως το μόνο – σχετικά με την Κιλικία και την Καππαδοκία κατά την εποχή του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Και είναι βέβαια το μόνο ελληνικό βιβλίο που περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες κάθε μεθοδευμένη και άριστα οργανωμένη κίνηση των Τούρκων που οδηγεί στον αφανισμό των Καϊσερλήδων Αρμενίων. Η ανάγνωσή του προσφέρει πολλά, τόσο στον τομέα της εθνικής αυτογνωσίας, όσο και στη γνώση μας για τη διεφθαρμένη εξουσία, τον φανατισμό, τα ξένα συμφέροντα, την υποκρισία της πολιτικής και τη μοίρα των μικρών λαών, οι οποίοι συνθλίβονται και ισοπεδώνονται από τα γεωπολιτικά κι οικονομικά σχέδια των μεγάλων δυνάμεων κάθε εποχής.

Θοδωρής Κοντάρας

φιλόλογος

, , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *