«Φυσ’ αεράκι της Μικρασίας» το μουσικό cd της Χορωδίας του Συλλόγου Αλατσατιανών Ηρακλείου

0
373

 

ΦΥΣ’ ΑΕΡΑΚΙ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΣ – ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΛΑΤΣΑΤΙΑΝΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

 

Η Μικρά Ασία από τους αρχαίους ήδη χρόνους υπήρξε εκ των σημαντικότερων, αν όχι το σημαντικότερο, κέντρο του ελληνισμού. Αναλογιστείτε: Από τις επτά πόλεις που «Περί ρίζαν Ομήρου μάρνανται» οι περισσότερες ανήκουν στην Ιωνία. Από τους επτά σοφούς οι περισσότεροι έλκουν την καταγωγή από την Ιωνία.. Από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, επίσης προκύπτει ο σημαντικός, ο κυρίαρχος στο πολιτισμικό γίγνεσθαι του ελληνισμού, ρόλος της Ιωνίας.

Ατυχώς, έμελλε να το διαπιστώσαμε σε όλη του τη διάσταση, με τρόπο οδυνηρό, με την χειρότερη ίσως συμφορά στην νεότερη ιστορία του ελληνισμού. Τη μικρασιατική καταστροφή εκείνο το μαύρο Σεπτέμβρη του 1922. Σωριάστηκε τότε σε ερείπια η Μεγάλη Ιδέα και μπήκε ταφόπλακα στο όνειρο της ένωσης του μικρασιάτικου στοιχείου με τη κυρίως, γεωγραφικά τουλάχιστον, Ελλάδα. Η συνθήκη της Λοζάννης το 1923, απλώς επικύρωσε τα τετελεσμένα. Ανταλλαγή των πληθυσμών και επισημοποίηση της προσφυγιάς που είχε ήδη ξεκινήσει με το διωγμό και τη φωτιά της Σμύρνης, με το πάση θυσία πέρασμα του ελληνικού στοιχείου στην ελεύθερη Ελλάδα υπό την απειλή της μάχαιρας των Τσετών. Όμως οι πρόσφυγες, μαζί με τα κουρέλια μιας ζωής ρημαγμένης, έφεραν μαζί και τον αξιοζήλευτο πολιτισμό τους. Στοιχεία πολιτισμικά που στην κυρίως Ελλάδα είχαν φθαρεί, υπήρχαν ολοζώντανα στο είναι και τα κοινωνικά δρώμενα των μικρασιατών ,των παραλίων κυρίως, της ιστορικής χερσονήσου. Ο ελληνικός πολιτισμός, με την ευρεία έννοια, εμβολιάστηκε από το αξιοζήλευτο πνεύμα των μικρασιατών και γνώρισε μεγάλη ώθηση προς την πρόοδο. Μη θέλοντας να ξεφύγω από το στόχο του μικρού τούτου κειμένου που αφορά εκ των πραγμάτων τη μουσική παράδοση της Μικράς Ασίας, αναφέρω τρεις μόνον από τις προσωπικότητες που σημάδεψαν τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό. Γιώργος Σεφέρης, Ηλίας Βενέζης, Φώτης Κόντογλου και «εξ όνυχος τον λέοντα». Πολιτιστικό κέντρο της Ιωνίας, η ξακουστή Σμύρνη. Πολλές οι μαρτυρίες για τη μουσική της ζωή έχομε από Έλληνες και ξένους συγγραφείς που είτε γηγενείς είτε ταξιδιώτες περιηγητές, έζησαν από κοντά την εξαίσια κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα της. Σε ό,τι αφορά το Σμυρναίικο τραγούδι, διαφοροποιείται αρκετά από εκείνο της επαρχίας, καθ’ ότι υπήρχε στην πόλη προηγμένη αστική τάξη καθώς και πολυσπερμία εθνοτήτων που συμβίωναν, αρμονικά κατά κανόνα, με Έλληνες και Τούρκους. Κοινότητες Φράγκων, Άγγλων, Αρμενίων και Εβραίων ευημερούσαν με το εμπόριο και τη διανόηση και ονομάτισαν τις γειτονιές όπου ζούσαν. Έτσι είχαμε Φραγκομαχαλάδες, Οβριακές κ.ο.κ. Επηρέασαν τον τρόπο ζωής και το πολιτισμικό τοπίο της Σμύρνης επί το αστικότερο και ανέδειξαν την πόλη σε μεγαλούπολη με άρωμα Ευρώπης και καλπάζοντα κοσμοπολιτισμό. Στα κοινωνικά δρώμενα έτσι, οι ντόπιοι ρυθμοί όπως ο μπάλλος, ο καλαματιανός και ο ζεϊμπέκικος, έσμιγαν με τα ευρωπαϊκά βαλς και τανγκό. Συνυπήρχαν λοιπόν, μπάντες, ευρωπαίζουσες ορχήστρες με βιολιά και τσέλα και παραδοσιακές με τα σαντουρόβιολα κυρίαρχα. Χωνευτήρι λοιπόν πολιτισμών η Σμύρνη οδηγούσε συχνά στην ώσμωση στοιχείων, εκ πρώτης όψεως ετεροκλήτων.

Η επιρροή των ‘ξένων’ στοιχείων που εισήγαγε σιγά – σιγά σε ό,τι αφορά τη μουσική το αρμονικό ευρωπαϊκό σύστημα και τις μείζονες και ελάσσονες κλίμακες, δεν μπόρεσε παρά ελάχιστα να εισχωρήσει στα επαρχιακά κέντρα.

Πρότυπο διατήρησης της τροπικής μουσικής παράδοσης, εξέλιξης της κοσμικής βυζαντινής μουσικής, αναδείχθηκε η χερσόνησος της Ερυθραίας απέναντι από τη Χίο. Εδώ η μουσική διατήρησε την κατά τρόπους εξέλιξη που χαρακτηρίζεται από τους δρόμους γνωστότερους με το όνομα makam*. Σε ό,τι αφορά τους ρυθμούς κυριαρχούν οι τετράσημοι μπάλλοι, τα τετράσημα τσιφτετέλια, οι επτάσημοι καλαματιανοί, οι εννεάσημοι καρσιλαμάδες και τα εννεάσημα κυρίως ζεϊμπέκικο. Πολλά χωριά και κωμοπόλεις της Ερυθραίας έγραψαν τη δική τους ιστορία. Ανάμεσα τους τα Βούρλα, η Κρήνη (Τσεσμέ) και σε δεσπόζουσα θέση τα Αλάτσατα. Με τον ξεριζωμό και την έλευση στην ελεύθερη Ελλάδα, οι πρόσφυγες, όσοι δεν εγκαταστάθηκαν στα χωριά της ελληνικής υπαίθρου, δημιούργησαν, όχι πάντοτε χωρίς δυσκολία, στις πόλεις συνοικισμούς με το όνομα της πατρίδας που άφησαν και την απαραίτητη προσθήκη της λέξεως νέα ή νέο. Νέα Ιωνία, Νέα Σμύρνη, Νέο Κορδελιό, Νέα Αλάτσατα κ.ο.κ. Εκεί μπόρεσαν να ορθοποδήσουν, να χτίσουν μια νέα ζωή, να γίνουν αργά αλλά σταθερά, σημαίνοντα κύτταρα της κοινωνίας. Το βλέμμα τους βέβαια στραμμένο πάντα στις αλησμόνητες πατρίδες που άφησαν στην Μικρά Ασία. Στα δύσκολα χρόνια της προσαρμογής και της ανασυγκρότησης, η μουσική τους παράδοση λειτούργησε ωσάν παραμυθία και ωσάν βάλσαμο στις ανοιχτές πληγές. Και τούτο επέδρασε καταλυτικά στο εν γένει της Ελλάδας μουσικό γίγνεσθαι. Είναι γνωστός ο ρόλος του Σμυρναίικου τραγουδιού στη διαμόρφωση του ρεμπέτικου, του αστικού τρόπον τινά δημοτικού τραγουδιού. Η μουσική παράδοση όμως επιβίωσε και αυτούσια και μεταδίδεται συνεχώς με έναν απίστευτο οργασμό ενώ οι της πρώτης γενιάς πρόσφυγες εκλείπουν σιγά – σιγά.

Ο Σύλλογος Αλατσατιανών Ηρακλείου ιδρύθηκε το 1982 ακριβώς για να διασώσει και να διαδώσει την μικρασιάτικη παράδοση σε κάθε της έκφανση: Μουσική, Χορός, θέατρο, Λαϊκή Τέχνη, ακόμη και Γαστρονομία.

Στον ανά χείρας δίσκο ακτίνας, δεν προσπαθήσαμε μόνο να αποδώσουμε με το δέοντα σεβασμό, χωρίς δηλαδή βέβηλους νεωτερισμούς και ‘τελειοποιήσεις’, το μικρασιάτικο μέλος. Μεριμνήσαμε το κάθε τραγούδι να παραπέμπει στο κοινωνικό δρώμενο, του οποίου κάποτε ή και τώρα ακόμη είναι μέρος. Σ’ αυτό ίσως βοηθήσουν οι σημειώσεις που υπάρχουν στο ένθετο, αλλά πιο πολύ θα βοηθήσει η ενεργοποίηση της ενόρασης που ο κάθε ακροατής διαθέτει. Το δημοτικό τραγούδι εξάλλου είναι βαθύτατα φορτισμένο συγκινησιακά, ώστε να διαθέτει μιαν εξαίσια εσωτερικότητα που ο ακροατής, αν θέλει να γίνει κοινωνός της, πρέπει να ανιχνεύσει. Τότε θα απολαύσει τη δονούμενη ουσία του συμπλέγματος μέλους και λόγου, που αναδύεται από το δημοτικό τραγούδι και που μεγαλώνει τις αντιστάσεις του καθενός στον ορυμαγδό των πληροφοριών, που συνθέτουν την απαξία που προβάλλεται και υποστηρίζεται από ποικιλώνυμα μέσα και συμφέροντα ως αξία. Χορωδία και Ορχήστρα ακολουθήσαμε την οδό της απέριττης ερμηνείας, καθώς η δομή του δημοτικού τραγουδιού επιτάσσει: «Σιγανά και ταπεινά» όπως προτείνει το γνωστό και συχνά αρθρωνόμενο, δημοτικό γύρισμα. Μήπως ετούτο μαζί με το συμπλήρωμα του ‘σιγανά πατώ τη γη’ δεν συμπυκνώνουν το νόημα της ζωής; Εκείνης βέβαια που με τη γνώση, εμπειρική ή όχι, ξεπερνά το υπαρξιακό πρόβλημα και δίνει νόημα σε μια πορεία με προδιαγεγραμμένο τέλος. Όταν ανάμεσα στη γέννηση και τη θανή μεσολαβεί πορεία δημιουργική, πορεία που χαράζει ίχνος, συχνά ανεξίτηλο, τότε ναι, αξίζει τούτη η ζωή όσο τίποτε άλλο. Η απουσία έπαρσης, το αρχαϊκό «λάθε βιώσας» είναι του γνήσια ανθρώπινου η σφραγίδα, είναι η επίγνωση του φθαρτού της σαρκικής οντότητας και η επίγνωση της αθανασίας της άλλης οντότητας που προσέδωσε στον άνθρωπο η θεία πνοή και ονομάστηκε ψυχή. Το δημοτικό τραγούδι και το μικρασιάτικο αποτελεί μια πασίδηλη επιβεβαίωση, έχει των ως άνω την επίγνωση. Γι’ αυτό και το μεν νανούρισμα υμνεί τη ζωή που ξεκινά, το δε μοιρολόι τη ζωή που φεύγει. Δύο πόλοι στα αντίθετα άκρα μιας διαμέτρου που και οι δύο υμνούν την γραμμή που τους ενώνει. Επιχειρήσαμε να δώσομε ένα ψήγμα δημιουργίας από την απεραντοσύνη της δημοτικής μούσας. Είναι για μας μια κατάθεση ψυχής.

 

Μίνως Σωμαράκης

 

1. Αλατσατιανή

Καρσιλαμάς* (εννεάσημος), σε makam Ραστ που αντιστοιχεί στον Πλάγιο του Τετάρτου της βυζαντινής μουσικής. Από τα γνωστότερα όπως είναι φυσικό τραγούδια της χερσονήσου της Ερυθραίας. Στο σκοπό του προσαρμόζονται όχι πάντα τα ίδια στιχάκια. Επιλέξαμε κάποια από τα ωραιότερα και πλέον χαρακτηριστικά. Του κυρίως τραγουδιού προηγείται ταξίμι* όπως και στα περισσότερα τραγούδια.

 

Στ’ Αλάτσατα στην Παναγιά στ’ Αγιόβημ’ από πίσω

Αλατσατιανή

Σιργιάνα στο μπαξέ σου Πανωχωριανή

Εφύτεψα μια λεμονιά κι έχω να την ποτίσω

Αλατσατιανή

Σιργιάνα στο μπαξέ σου Πανωχωριανή

 

Άιντε άιντε γκιντελίμ* Αλατσατιανή

θα σε πάρω δε σ’ αφήνω Πανωχωριανή

Κακόβολέ μου ντουσεμέ* με τις ανηφοριές σου

Αλατσατιανή

Σιργιάνα στο μπαξέ σου Πανωχωριανή

Κάνε κι εμένα γείτονα με τις γειτόνισσες σου

Αλατσατιανή

Σιργιάνα στο μπαξέ σου Πανωχωριανή

Σαν τσατώ* και πέφτω κάτω και λασπώνομαι

Ακουμπώ στο φραμπαλά* σου και σηκώνομαι

Σαν σε δω στο σταυροδρόμι Αλατσατιανή

Τρέμω σαν το χελιδόνι Πανωχωριανή.

 

Το 1984 ομάδα Αλατσατιανών του νομού Ηρακλείου ωσάν εκτελεστές μιας διαθήκης πήγαν στην κώμη της Ερυθραίας που σήμερα ονομάζεται Αλατσατί και φύτεψαν πίσω από το ιερό της εκκλησίας που τώρα λειτουργεί σαν τζαμί μια λεμονιά. Παρόντες ο χότζας, ο Αρχιμανδρίτης πατήρ Κορνήλιος Μοσχόβης, η σημερινή πρόεδρος του συλλόγου Μαλβίνα Δάκτυλα Σφίγγα, και τα μέλη του σημερινού Δ. Σ. Κώστας Δουμάνης, Δήμητρα Γκόγκολου, Σοφία Καρδαμάκη και άλλοι εκδρομείς, προσκυνητές στη γη των γονιών τους.

 

2. Αλατσατιανός Μπάλλος

 

Οι μπάλλοι (τα βαλίσματα ή στριφογυριστοί μπάλλοι των περιοχών της Σμύρνης αλλά και των απέναντι νησιών) είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς σε τετράσημο ρυθμό χορούς της ευρύτερης περιοχής της Ιωνίας. Το δημοφιλές των μπάλλων μαρτυρεί και το γεγονός ότι σε πολλές περιοχές της Μικράς Ασίας ονομάτιζαν έτσι το ίδιο το γλέντι. Ο Γιώργος Κωνστάντζος, μας πληροφορεί ότι στα νεότερα χρόνια στη μεν Σμύρνη οι χοροεσπερίδες λέγονταν ‘μπαλλοι’ ενώ στον Μπουρνόβα λέγονταν ‘Μπαλλάκια’. Στον Αλατσατιανό μπάλλο που μελωδικά αναπτύσσεται σε makam Ραστ (Πλάγιος του Τετάρτου), οι στίχοι που προσαρμόζονται ποικίλουν κατά περίσταση. Παραθέταμε τους πλέον χαρακτηριστικούς όπως ακούγονται στο δίσκο:

 

Αρχίνα γλώσσα μου γλυκιά κι αχείλι μου μελέτα

Κι εσύ καημένη μου καρδιά όσα κι αν ξεύρεις πέστα

Τραγούδια και παινέματα ξεύρω κι εγώ καμπόσα

Μα δε μ’ αφήνει να τα πω η ταπεινή μου γλώσσα

Τα πόδια το κορμί βαστούν κι η κεφαλή τη γνώση

Κι η γλώσσα την τιμή κρατά σ’ άλλονε να τη δώσει

 

Τσάκισμα:

Τ’ άστρα δε βασιλεύουνε, ο ήλιος τα θαμπώνει

Και η δική σου η εμορφιά το νου μου τον σκλαβώνει

Τα μάτια βάζεις κάτω και την τσεμπερωσιά*

Την εδική σου γνώμη δεν την αλλάζεις πια

Η θάλασσα χει έναν καημό ίσκιο δεντριού δε βλέπει

Κι εσένα η αγάπη σου υποφερμό δεν έχει

Γλυκά – γλυκά με βλέπεις και μου χαμογελάς

Με τα φερσίματα σου δείχνεις πως μ’ αγαπάς

 

Δείγμα εξαίρετης ποιήσεως οι ως άνω στίχοι. Ιδιαίτερα στο τσάκισμα όπου ‘τσακίζει’, αλλάζει ο σκοπός η παρομοίωση και η αλληγορία αγγίζουν το τέλειο. Προσέξτε εκείνο το “η θάλασσα έχει έναν καημό ίσκιο δεντριού δε βλέπει”. Εξαίρετο σε πυκνότητα νοήματος δείγμα γραφής.

 

3. Δεν είναι αυγή να σηκωθώ

Αργό, μελαγχολικό ερωτικό τραγούδι με άμεση αναφορά στα Αλάτσατα. Αναπτύσσεται σε makam Ουσάκ(Πρώτος Ήχος). Εξαίσια τα γυρίσματα που λειτουργούν σαν λυτρωτικές του ερωτικού καημού προτροπές. Οι στίχοι συναντώνται αυτούσιοι και σε άλλα τραγούδια.

 

Δεν είν’ αυγή να σηκωθώ να μην αναστενάξω

Έβγα ήλιε μου κι έλα μήλειε μου

Να γείρω στο προσκέφαλο κι από καρδιάς να κλάψω

Έβγα να σε δω να παρηγορηθώ

Στ’ Αλάτσατα είν’ ένα βουνό Καρανταή* το λένε

Έλα ταίρι μου και πιάσ’ το χέρι μου

Που πάν’ οι Αλατσατιανές και τον καημό τους λένε

Άστρο της αυγής γιατί άργησες να βγεις

 

4. Είναι καρδιές οπού γελούν

 

Καλαματιανό (επτάσημο), από τα πιο δημοφιλή Μικράς Ασίας. Η μελωδία του κινείται στο makam Χετζάζ (Πλάγιος του Δευτέρου).

 

Είναι καρδιές οπού γελούν είναι καρδιές που κλαίνε

Είναι καρδιές οπού πονούν τον πόνο τους δε λένε

Έβγα ταίρι μου

Και πιάσ’ το χέρι μου

 

Για μάγια μάγια μου’ κάνες για μαγεμένο μ’ έχεις

Και μέσα στην αγκάλη σου περιπλεγμένο μ’ έχεις

Μάγια μου’ κάνες

Εσύ με τρέλανες

 

Όταν σε βλέπω κι έρχεσαι φωνάζω Παναγιά μου

Αυτά τα μάτια τα γλυκά να γίνουνε δικά μου

Έλα πέρασε

Παίξε και γέλασε

 

Αναφορά στη δεύτερη στροφή στα μάγια του έρωτα, που έχουν την έννοια του ανεκπλήρωτου αλλά και αδύνατου να νικηθεί και να απομακρυνθεί. Αδυναμία αποστασίοποίήσεως από το αίσθημα που προκαλεί έναν πόνο γλυκό (ορισμός του ερωτικού καημού).»Ερως ανίκατε μάχαν’ (Ευριπίδους Αντιγόνη) από τους αρχαίους χρόνους διαπιστωμένη αλήθεια. Νυν και αεί.

 

5. Γιωργίτσα

Δημοφιλής, στα Αλάτσατα κυρίως, καρσιλαμάς (εννεάσημος). Ακολουθεί το makam ατζέμ κιουρντί (Πλάγιος του Πρώτου). Οι στίχοι του υμνούν τη χαρά του έρωτα και της ζωής. Η συνήθεια του βελονιάσματος των γιασεμιών σε πευκοβελόνες, επικρατούσε παλαιότερα σε όλη την Ελλάδα. Σήμερα βέβαια η ευωδιαστή τούτη συνήθεια εξέλιπε, καθώς οι αυλές με τα γιασεμιά και τις ορτανσίες σπανίζουν.

 

Εγώ’ λεγα να σ’ αγαπώ Γιωργίτσα μου κανείς να μην το ξέρει Τώρα το μάθαν οι δικοί Γιωργίτσα μου το μάθανε κι οι ξένοι

Έλα Γιούλα έλα πάρε με’

Άνοιξε τις δυο σου αγκάλες μέσα βάλε με

 

Το γιασεμί στην πόρτα σου Γιωργίτσα μου άνοιξε και θα δέσει Τ’ αγγελικό σου το κορμί Γιωργίτσα μου στα χέρια μου θα πέσει

Έλα Γιούλα έλα πάρε με’

Άνοιξε τις δυο σου αγκάλες μέσα βάλε με

 

Μάζεψε συ τα γιασεμιά Γιωργίτσα μου κι εγώ τα βελονιάζω Πούλησε την αγάπη σου Γιωργίτσα μου κι εγώ την αγοράζω

Έλα Γιούλα έλα πάρε με’

Άνοιξε τις δυο σου αγκάλες μέσα βάλε με

 

6. Καi γιατί δε μας το λες (Αφιερωμένο στη αειθαλή μνήμη του Γιώργου Μαστρακούλη που μας έφυγε νωρίς)

 

Αργό θλιμμένο τραγούδι του καημού και του νόστου. Το μέλος κινείται στο makam χετζασκάρ (Πλάγιoς του Δευτέρου). Οι στίχοι απηχούν το ερωτικό παράπονο και τη θλίψη της απουσίας. Αυτούσιοι ή με μικρές παραλλαγές οι στίχοι συναντώνται και σε άλλα τραγούδια δημοτικά μα και ρεμπέτικα από τον Αχιλλέα Κωστή και το Γιώργο Κατσαρό των πρώτων ηχογραφήσεων στην Αμερική του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα μέχρι τον Γιάννη Παπαϊωάνου.

 

Της θάλασσας κρατώ κακιά του βαποριού αμάχη

Που πήρε την αγάπη μου και μ’ άφησε μονάχη

Και γιατί δε μας το λες

Τον πόνο πόχεις κι όλο κλαις

Και γιατί δε μ’ άνοιξες

Μόνο την πόρτα σφάλισες

 

Ανάθεμα την τη στιγμή ανάθεμα την ώρα

Οπού σε πρωταντίκρυσα σε τούτη δω τη χώρα

Και γιατί δε μας το λες

Τον πόνο πόχεις κι όλο κλαις

Και γιατί δε μ’ άνοιξες

Μόνο την πόρτα σφάλισες

 

7. Καλέ ‘συ Παναγιά μου

 

Σμυρναίικος μπάλλος σε makam Χετζάζ (Πλάγιος του Δευτέρου) από τους πλέον χαρακτηριστικούς με πλατιά διάδοση και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Οι στίχοι ποικίλουν από τόπο σε τόπο καθώς προσαρμόζονται στις ονομασίες. Ακόμα στα λόγια του συγκεκριμένου τραγουδιού υπάρχει μεγάλη γκάμα συναισθημάτων. Έτσι κοντά στους φορτισμένους συναισθηματικά στίχους, τραγουδιούνται ακόμη και σκωπτικοί, θα τολμούσα έναν παραλληλισμό του συγκεκριμένου μέλους με τις κρητικές κοντυλιές, στα αργά δίσημα πεντοζάλια, όπου οι μαντινάδες ακολουθούν η μία την άλλη, εναλλάσσοντας το δραματικό με το γλαφυρό ποιητικό ερωτικό και εκείνο με το σκωπτικό στοιχείο. Το γεγονός εμφαίνει το γεγονός της ενότητας του ελληνικού στοιχείου και οι διαφοροποιήσεις είναι απλώς εκδοχές του ίδιου πράγματος.

 

Καλέ συ Παναγιά μου κι Άγια μου Φωτεινή

Βοήθα με κι εμένα την Αλατσατιανή

Σγουρέ βασιλικέ μου και μαντζουράνα μου

Εσύ θα με χωρίσεις από τη μάνα μου

Καλέ δε με λυπάσαι δε με σπλαχνίζεσαι

Εγώ πονώ για σένα κι εσύ στολίζεσαι

Το ένα δύο τρία και τ’ άλλο τέσσερα

Ζωή που την περνάμε εμείς τα λεύτερα

 

8. Καναρίνι μου γλυκό

 

Κλασικό τσιφτετέλι* από τα πλέον δημοφιλή όχι μόνο στη Μικρά Ασία. Με την έλευση των προσφύγων γνώρισε πανελλήνια διάδοση.

 

Καναρίνι μου γλυκό συ θα με τρελάνεις

Με τα νάζια τα πολλά σκλάβο θα με κάνεις

Έλα κοντά μου στην αγκαλιά μου

Να σε χορτάσω με τα φιλιά μου

 

Έλα μικρούλα μου στην καμαρούλα μου

Να μου γιατρέψεις πια την καρδούλα μου

Καναρίνι κίτρινο συ με πας στον κίνδυνο

Το πρωί σαν με ξυπνάς όταν γλυκοκηλαϊδάς

 

Έλα κοντά μου στην αγκαλιά μου

Να σε χορτάσω με τα φιλιά μου

Έλα μικρούλα μου στην καμαρούλα μου

Να μου γιατρέψεις πια την καρδούλα μου

 

9. Λαλεδάκια *

 

Εξαίσιο κατά το μέλος και το λόγο ερωτικό τραγούδι της Ιωνίας. Μαρτυρίες προσφύγουν βεβαιώνουν ότι το συγκεκριμένο τραγούδι τραγουδιόταν σε κάθε εκδήλωση χαράς, αλλά και στη διάρκεια των καθημερινών ασχολιών. Η μελωδία ακολουθεί το makam Σαμπάχ που αντιστοιχεί στον ήχο Νάο της βυζαντινής μουσικής. Ο ρυθμός είναι εννεάσημος και χορεύεται ζεϊμπέκικο. Στα πιο κάτω δίστιχα προσετίθεντο ανάλογα με την περίσταση που το έφερνε στα χείλη. Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος για την παραλλαγή:

 

Παποράκι του Μπουρνόβα και καρότσα της στεριάς

Πόσα τάλιρα γυρεύεις στον Περαία να μας πας

 

που βρίσκεται στο δίσκο που κυκλοφόρησε σε στίχους δικούς του και μουσική του αείμνηστου Μάνου Λοίζου με τον τίτλο ‘Να’ χαμέ τι να’ χαμε’, αναφέρει ότι η αλλαγή του δίστιχου είναι έργο των φαντάρων τις Μικρασιατικής Εκστρατείας που κουρασμένοι από τον μακροχρόνιο πόλεμο (Βαλκανικός, Παγκόσμιος, Μικρασιάτικος), εκδήλωναν έτσι την επιθυμία τους να επιστρέψουν στις πατρίδες των. Το φαινόμενο δεν είναι καινοφανές. Χρόνια αργότερα με την είσοδο της Ελλάδας στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο το ερωτικό τραγούδι ‘Ζεχρά’ έγινε “Παιδιά της Ελλάδος παιδιά” ερμηνευμένο από την αείμνηστη Σοφία Βέμπο. Αλλά ιδού τα δίστιχα που ακούγονται στο δισκάκι:

 

Μήνυσε μου να σου στείλω λαλεδάκια απ’ το βουνό, τζιβαέρι* μου

Να τα βάλεις στο ποτήρι να θαρρείς πως είμ’ εγώ, τζιβαέρι* μου

Δε μου λες εχτές το βράδυ ο θυμός σου τι’ τανε, τζιβαέρι* μου Δυο σου φίλοι μ’ απάντησαν και για σένα μού’ πάνε

Παποράκι του Μπουρνόβα και καρότσα του Μπουτζά, τζιβαέρι* μου

Πόσα τάλιρα γυρεύεις, να μας πας στον Κουκλουτζά, τζιβαέρι* μου

 

10. Μπουρνοβαλιά*

 

Επτάσημο σε δρόμο Χετζάζ (Πλάγιος του Δευτέρου). Αναφορά στο αριστοκρατικό πάλαι ποτέ προάστιο της Σμύρνης Μπουρνόβα (Παλαιότερη ονομασία Πρινόβαλις)

 

Μια μυστικιά ελπίδα έχω μέσα στην καρδιά

Ταίρι μου θα σε πάρω και θα ζήσουμε τα δυο γλυκιά Μπουρνοβαλιά*

 

Πρέπει να χτίσουμε φωλιά στου έρωτα την αγκαλιά

Πρέπει να χτίσουμε φωλιά μαζί αγάπη μου γλυκιά

Έλα και πέσ’ μου το κι εσύ με τη γλυκιά σου τη λαλιά

Πως μ’ αγαπάς το ναι να πεις κι εσύ τρελή ξανθή Μπουρνοβαλιά*

 

Με τα γλυκά σου λόγια και με μια γλυκιά ματιά

Κι μ’ ένα φίλημα σου μ’ έκανες να τρελαθώ Μπουρνοβαλιά*

Κι αν ήταν όνειρο γλυκό τώρα φωτιά μεγάλη

Μ’ εσένα που εμπλέχτηκα μέσ’ τα δικά σου κάλλη

Έλα να σμίξουμε τα δυο να κοιμηθούμε σαν τα μικρά πουλιά

Και να μου λες όπως εγώ κρυφά το σ’ αγαπώ γλυκιά Μπουρνοβαλιά*

 

11. Μέσ’ τα πετρωτά

 

Μπάλλος (τετράσημος ρυθμός), σε makam Ουσάκ (Πρώτος Ήχος). Σε πρώτη δισκογραφική καταγραφή.

 

Ξημέρωσε η Ανατολή

Και ήφεξεν η Δύση

Παν τα πουλάκια στη βοσκή

Κι οι έμορφες στη βρύση

Μέσ’ τα πετρωτά

Μια πέρδικα πετά

Μέσ’ τα’ Αϊβαλί

Πετά ένα πουλί

Μέσα στα μαύρα μάτια σου

Στις κόρες όπου λένε

Εκεί διαβάζω γράμματα

Που χείλη δεν τα λένε

Πάπια του γιαλού

Μην αγαπάς αλλού

Πάπια χήνα μου

Να’ χεις το κρίμα μου

 

12. Το πονεμένο στήθος μου

 

Επτάσημο αργό τραγούδι σε makam Χετζάζ (Πλάγιος του Δευτέρου) που κορυφώνεται σε αμανέ και καταλήγει σε τσάκισμα.

 

Το πονεμένο στήθος μου πονεί μα δεν το λέει

 

Τ’ αχείλι μου κι αν τραγουδεί μέσα η καρδιά μου κλαίει

Σκίσε φωνή μου τα βουνά και πέταξε σαν άστρο

Κι άμε χαιρέτα μου τόνε τον κρίνο μου τον άσπρο

Η αγάπη θέλει φρόνηση θέλει ταπεινοσύνη θέλει λαγού περπατήσω κι αϊτού γρηγοροσύνη

Μανές

 

Για δες καπνό για δες φωτιά, για δες καραντουμάνι*

Που βγαίνει από το στήθος μου κι όλο τον κόσμο πιάνει

Τσάκισμα

Της αγάπης το βοτάνι μεσ’ τον κόρφο σου κρατείς

Κι εδοκίμασα λιγάκι και θα μπω στη μαύρη γης

 

13. Σ’ αγαπώ

 

Αστική ερωτική πατινάδα*. Η μελωδία κινείται στο ευρωπαϊζον μινόρε, θα μπορούσαμε να το κατατάξαμε συμβατικά στο makam νιαβέντι που αντιστοιχεί στον Τέταρτο του σκληρού διατόνου ήχο της βυζαντινής μουσικής. Το τραγούδι ανέσυρε από την αφάνεια και διασκεύασε πρώτος ο αείμνηστος δεξιοτέχνης του σαντουριού Αριστείδης Μόσχος.

 

Σ’ αγαπώ γιατί’ σαι ωραία, σ’ αγαπώ γιατί’ σαι συ

Αγαπώ κι όλο τον κόσμο γιατί ζεις κι εσύ μαζί

Το παράθυρο κλεισμένο, το παράθυρο κλειστό

Άνοιξε το ένα φύλλο την εικόνα σου να δω

 

14. Τζιβαέρι*

 

Τραγούδι της ξενιτιάς καταγεγραμμένο στα Δωδεκάνησα που έγινε εξαιρετικά δημοφιλές και στα Μικρασιατικά παράλια. Αργότερα γνώρισε πανελλήνια διάδοση. Η μελωδία του ακολουθεί το makam Ουσάκ (Πρώτος Ήχος).

 

Η ξενιτιά το χαίρεται, τζιβαέρι* μου

Το μοσχολούλουδό μου

Σιγανά και ταπεινά

Εγώ είμαι που το έστειλα, τζιβαέρι* μου

Με θέλημα δικό μου

Σιγανά πατώ στη γη

Ανάθεμα σε ξενιτιά, τζιβαέρι* μου

Κι εσέ και το καλό σου

Σιγανά και ταπεινά

Που πήρες το παιδάκι μου, τζιβαέρι* μου

Και το’ καμες δικό σου

Σιγανά πατώ στη γη

 

15. Νανούρισμα*

 

Ύπνε που παίρνεις τα μωρά

Έλα πάρε και τούτο

Μικρό – μικρό σου το’ δωσα

Μεγάλο φέρε μου το

Μεγάλο σαν ψηλό βουνό

Ίσιο σαν κυπαρίσσι

Οι κλώνοι του ν’ απλώνουνται

Σ’ Ανατολή και Δύση

Νάνι – νάνι

Κι όπου το πονεί να γειάνει

 

Έλ’ αηδονάκι μου κι’ εσύ στην κούνια να καθίσεις

Με τη γλυκιά σου τη λαλιά να μου το νανουρίσεις

Νάνι και το νανουρίζω

Τρία κάστρα του χαρίζω

Το Μισίρι* και την Πόλη

Τη Μικρά Ασία όλη

Έλα ύπνε ύπνωσε το

Και γλυκά σεργιάνισε το

 

Τρυφερό νηπιακό βαβάλισμα. Το μέλος ακολουθεί το makam Χετζάζ (Πλάγιος του Δευτέρου). Αναφορά σε πηγές πλούτου και ιστορίας. (Πόλη, Μικρά Ασία, Μισίρι)

 

παραγωγή ΑΕΡΑΚΗΣ – ΚΡΗΤΙΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here