By 25 Απριλίου 2012 14 Σχόλια

Λύγδα, Οδεμήσιο, Καΰστριον Πεδίον

Του Πέτρου Μεχτίδη

Με πολύ ενδιαφέρον διάβασα το άρθρο του Κ. Θώδη (21/3) για τα Λύγδα (αλλιώς η Λίγδα) της Μ. Ασίας, μία όχι και τόσο γνωστή ελληνική κοινότητα της Λυδίας. Συμπληρωματικά θα ήθελα να βοηθήσω και εγώ με τη σειρά μου όσους αναζητούν τις ρίζες τους στην περιοχή της Λυδίας.

Τα Λύγδα βρίσκονταν στις βόρειες πλαγιές του όρους Μεσωγίς, στην νότια όχθη του Καΰστρου, ανήκε διοικητικά στο σαντζάκι Σμύρνης, στον καζά Οδεμησίου. Ο καζάς Οδεμησίου είχε 141 ή 146 χωριά (ανάλογα με την πηγή) και τρεις δήμους: Πυργίου (35 χωριά), Κελλάς/ Gilas (52 χωριά), Παλαιόπολης/ Balyanbolu (24 χωριά). Γενικά για την περιοχή της κοιλάδας του Καΰστρου παραθέτω ένα απόσπασμα από το βιβλίο μου ‘Παράλια της Μ. Ασίας- Ελλήνων Μνήμες’ (2006, σελ.134): ‘Στην πεδιάδα του ποταμού Καΰστρου βρίσκονται οι πόλεις Οδεμήσιο, Βαϊνδήριο και Θείρα, πρωτεύουσες των ομώνυμων καζάδων, οι οποίες χρωστούνε την ακμή τους στην ύπαρξη της σιδηροδρομικής γραμμής. Ο σημαντικός αριθμός Ελλήνων συγκεντρωνόταν κυρίως ή αποκλειστικά σε αυτές τις πρωτεύουσες: στον καζά Θείρας (Τίρε) 6.000 Έλληνες στην πρωτεύουσα και 1.500 στον υπόλοιπο καζά, στον καζά Βαϊνδηρίου (Μπαϊντίρ) 4500 στην πρωτεύουσα και στον καζά Οδεμησίου (Οντεμίς) 3.000 Έλληνες στην πρωτεύουσα και 4000 στα 146 χωριά. Οι 8.000 Έλληνες του Βαϊνδηρίου ασχολούνταν με την αμπελουργία, το βαμβάκι και τις ελιές. Μέρος της παραγωγής βαμβακιού και ελιών επεξεργαζόταν στα τέσσερα ατμοκίνητα εργοστάσια. Κοντά στο Οδεμήσιο υπήρχε η αρχαία πόλη Ύπαιπα, από την οποία πιθανώς προερχόταν το άγαλμα που κατέγραψε ο Γάλλος περιηγητής Texier’ (‘Asie Mineure’ σελ. 248). Το όνομα Ύπαιπα ήταν αυτό που χρησιμοποίησε ένας εκπολιτιστικός σύλλογος του Οδεμησίου.

Ο συνολικός αριθμός των Ελλήνων στον καζά Οδεμησίου κινείται – ανάλογα με την πηγή και την χρονολογία- από 6,42% (1881-93) και 7,75% (1914) έως 26,02%. Σημειώνω επίσης τα στοιχεία α. του Hyde Clarke για συνολικό πληθυσμό 8.000 κατοίκων, 3.000 Ελλήνων, 2.000 Αρμενίων (1865), του Μ. Νοταρά (σελ. 110): Σύνολο 80.570, Έλληνες 6.802 (8,44%), Τούρκοι 72.037, Αρμένιοι 1708 και Εβραίοι 23, β. του Quinet, (‘Turquie d’ Asie’, III, σελ. 514): Σύνολο 26.700, Μουσουλμάνοι 19.500, Έλληνες 7.000 (26,21%), Ξένοι 150, Εβραίοι 50, γ. αρχείου της Εθνικής Τράπεζας για συνολικό πληθυσμό 78.525 κατοίκων. Ο χάρτης που συνοδεύει την ‘Επίτομη Ιστορία της Μικρασιατικής εκστρατείας’ (Δ.Ι.Σ.) αναφέρει για τον καζά Οδεμησίου 555 μαθητές και 4 εκκλησίες.

Το Οδεμήσιο αναφέρεται στις ευρωπαϊκές πηγές ως ‘Oedemisch’, ‘Eudemich’, ‘Eudemich’, ‘Odemes’, ‘Demich’, ‘Demieh’ και οι ντόπιοι το ανέφεραν ως ‘Τεμίσι’ και ‘Οντεμίς’. Πιθανώς το όνομά του συνδέεται με την τουρκομανική φυλή Otemis (γνωστή και για την εξέγερση του 17ου αιώνα). Ο Hyde Clarke αναφέρει σχετικά για τις φυλές Eutemish και Baindir (Journal of the Anthropological Society, 5, 1867,clxxx).

Το Οδεμήσιο ενωνόταν με τη Σμύρνη με σιδηροδρομική γραμμή 137 χλμ. που εγκαινιάστηκε το 1884. Η διακλάδωση Τουρπαλή- Θείρα- Οδεμησίου μήκους 60 χλμ. είχε έξι σταθμούς: Τουρπαλή, Αρίκ- Πασί, Τσιπλάκ, Βαϊνδήριον, Τσατάλ, Θείρα, Χατζηελές (ή Χατζή- Ηλίας) και Οδεμήσιο. Το τρένο ξεκινούσε από τη Σμύρνη στις 07.30 (Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή) και έφτανε στο Οδεμήσιο στις 17.15. Την επόμενη μέρα (Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο) αναχωρούσε για τη Σμύρνη στις 07.00 (άφιξη στη Σμύρνη στις 17.35).

Η περιοχή του Οδεμησίου ήταν γνωστή- εκτός των άλλων- και για τα μεταλλεία: αντιμονίου στο Τσινλί-Κάϊ και στο Εμιρλί, υδραργύρου στο όρος Παληάμπολι (νοτιοανατολικά του Οδεμησίου), μαγγανίου στο Γενιτζέ Κίοϊ (δυτικά του Οδεμησίου), χρυσού ‘του Τραϊανού’ (βόρεια του όρους Μεσωγίς, ανήκε στον Αθηνόδωρο- Γάλλο υποπρόξενο Αϊδινίου), αρσενικού (τέσσερα μεταλλεία), κ.λπ. Αναλυτικός είναι ο χάρτης που δημοσίευσε ο Ν.Β. Λιάτσικας το 1921. Να υποθέσω ότι πολλοί κάτοικοι των Λύγδων εργάζονταν σε αυτά τα κοντινά μεταλλεία; Το Οδεμήσιο μπορεί να θεωρηθεί –για τα δεδομένα της εποχής- ‘βιομηχανικό’ κέντρο με 20 εργοστάσια σχοινοποιίας, μεταξουργίας (140 αργαλειοί έφτιαχναν τα μεταξωτά ‘τσαρτσάφ’), 2 ατμόμυλους (πληροφορίες από το ‘Η βιομηχανία εν Σμύρνη και εν τη Ελληνικά Μ. Ασία’, στατιστικό δελτίο Οδεμησίου Οδυσσέα Σελμπέα).

Η περιοχή του Καΰστρου, τόσο προς τις εκβολές στην Έφεσο, όσο και προς το εσωτερικό θεωρούταν ανθυγιεινή και επικίνδυνη για εμφάνιση ελονοσίας. Σε αναφορά του ο Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη George Horton σημείωσε ειδικά τα χωριά Τζιμοβάσι, Malcadji, Τουρπαλή (Public Health Reports), Vol. 28, No. 10 (Mar. 7, 1913) 1913, σελ. 471).

Για τον πληθυσμό των Λύγδων και τα σχολεία έχουμε τις εξής πληροφορίες:

1. Ο Δ. Γεωργιάδης αναφέρει (‘Smyrne et l’ Asie Mineure’, 1885, σελ. 112) για τα Λύγδα (Lygda) πληθυσμό 940 Ελλήνων, 1 σχολείο και 60 μαθητές.

2. Ο Παν. Κοντογιάννης (‘Γεωγραφία της Μ. Ασίας’, σελ. 324 και ‘Η ελληνικότητα των νομών σελ. 133) αναφέρει για τα Λύγδα ότι είχε 800 τουρκόφωνους Έλληνες κατοίκους.

3. Στο περιοδικό ‘Ξενοφάνης’ αναφέρονται 2.300 Έλληνες με μία εκκλησία και 2 ιερείς.

4. για Αρρεναγωγείο με 5 τάξεις, 2 δασκάλους και 75 μαθητές, Παρθεναγωγείο με 4 τάξεις, μία δασκάλα και 36 μαθήτριες. Οι ετήσιες δαπάνες για το Αρρεναγωγείο ήταν 50 τουρκικές λίρες και 30 για το Παρθεναγωγείο. Β. για 1 αστική σχολή αρρένων και 1 θηλέων με 112 συνολικά μαθητές.

5. Σε έγγραφο που υπάρχει στο Αρχείο Ελ. Βενιζέλου (1911 του μητροπολίτη Ηλιουπόλεως) με στατιστικά στοιχεία για τις ελληνικές κοινότητες της περιοχής σημειώνεται: ‘Λύγδα: 1100 Έλληνες, 1000 Τούρκοι, γλώσσα Τουρκική, 1 εκκλησία, 1 ιερέας απαίδευτος, 1 Αρρεναγωγείο, (με 7 τάξεις, 3 δάσκαλους, 110 μαθητές, 190 τ. λίρες προϋπολογισμό ), 1 Παρθεναγωγείο (με 4 τάξεις, 2 δασκάλα, 35 μαθήτριες, 90 τ. λίρες προϋπολογισμό) και 1 τουρκικό σχολείο’. Γενικά στη Μητρόπολη Ηλιουπόλεως και Θείρων αναφέρεται ότι υπήρχαν 50 κοινότητες και 54. 249 Ελληνορθόδοξοι.

Στο Αρχείο Ελ. Βενιζέλου φυλάσσονται επίσης τηλεγραφήματα του 1919 σχετικά με τη στρατιωτική κατάσταση στην περιοχή, όπου αναφέρονται τα Λύγδα ως Αντιτζέντε, η θέση ‘Αρμένικο τσιφλίκι’ 7 χλμ ανατολικά και άλλα χωριά και τοπωνύμια.

Από τους δασκάλους που υπηρέτησαν στα Λύγδα (‘εν Λύγδοις’) γνωρίζουμε τον Λεωνίδα Μαυρομάτη (1915-16), τον Μιχάλη Θεοχαρίδη (1916-17 και την νηπιαγωγό Αγγελική Σαββαδοπούλου (1915-16). [στοιχεία από πίνακα της Ύπατης Αρμοστείας δημοσιευμένο από τη Λ. Ιστικοπούλου στο στ΄ Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Μ. Ασία].

H παλαιότερη αναφορά για τον οικισμό είναι σε εκκλησιαστικό έγγραφο του 1342 ως Δίγδη (Acta et Diplomata, I, σελ. 230): ‘δύο χωρία, το του Διοσιερού δηλονότι και το της Δίγδης’. Διός Ιερόν είναι το παλαιότερο όνομα του Πυργίου. Διακόσια χρόνια μετά (1530) ο οικισμός αναφέρεται σε οθωμανικά αρχεία ως Adagide.

Ετυμολογικά η Δίγδη και τα Λύγδα δεν πρέπει να συγχέονται με τη γνωστή από επιγραφές αρχαία πόλη Δίγινδα/ Diginda (ανατολικότερα). Είναι άγνωστης ετυμολογίας, όπως και το νεότερο Λίγδα/ Λύγδα, και δεν νομίζω ότι πρέπει να συνδέεται με τις παλαιότερες επισκοπές (της Λυδίας) Βλάνδου (ή Βαλάνδου ή Γαύδειας ή Βλανδέων ή Μεσοτυμόλου) και Δάλδης. H Βλάνδος βρισκόταν στις όχθες του ποταμού Ιππούριου, παραποτάμου του Μαιάνδρου. Άλλωστε και στο έγκυρο ‘Kleinasiatischen Ortsnamen’ (L. Zgusta, 1984) σημειώνεται αυτός ο προβληματισμός για την προέλευση του ονόματος Δίγδη.

Στην κοιλάδα του Καΰστρου περιηγήθηκαν Ευρωπαίοι αρχαιοδίφες: οι K. Buresch, S. Reinach, J. Keil, A. V. Premerestein, ο Αρ. Φροντριερ (‘Όμηρος’, 1875,5, ‘περί τινών προϊστορικών τάφων εν Λυδία’ στη θέση Σεϊτάν Κεσίκ- Τεπεσί, ¾ της ώρας από τα Θείρα) και το 1891 ο Αλσατός καθηγητής της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης Georg Weber (1840-1910) . Το άρθρο του (‘Hypaepa, le kaleh d’ Aiasourat, Birghi & Oedemich, σελ. 7-21, Revue Etudes Grecques, V, 1892) ξεκινάει με τον χάρτη της περιοχής μεταξύ Θείρων (δυτικά) και Πυργίου (ανατολικά). Η Λίγδα σημειώνεται στο χάρτη αυτό ως Adigante. Περιγράφει τις διάσπαρτες αρχαιότητες στο Οδεμήσιο και στα Ύπαιπα πριν αναφερθεί στο κάστρο του Aiasourat, αναφέροντας και την παρεφθαρμένη ονομασία Aiassoulouk, που χρησιμοποιούν οι κάτοικοι. Στο τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής του κάστρου σημειώνει επίσης τη θέση κιστέρνας, εκκλησίας και παρεκκλησίου. Το άρθρο του Weber κλείνει με την περιγραφή του Πυργίου. Την επόμενη χρονιά (1892) υπάρχει επίσης η αναφορά από περιηγητή για το ‘μεγάλο χωριό Adigede (Ligda)’.

Όμως η πιο σημαντική παρουσία του χωριού είναι στο χάρτη του Σωτηριάδη (1918), ο οποίος χρησιμοποιήθηκε ως επίσημος χάρτης των Ελληνικών διεκδικήσεων στη Μ. Ασία. Ο χάρτης συνοδευόταν από στατιστικά στοιχεία, στα οποία ο καζάς Οδεμησίου παρουσιάζεται με συνολικό πληθυσμό 28.900 κατοίκων (19.500 Τούρκοι, 7.700 Έλληνες (26,92%), 1500 Αρμένιοι, 50 Εβραίοι και 150 λοιποί). Παρόμοια είναι τα στοιχεία και στο ‘L. Hellenisme de l’ Asie Mineure’ (Leon Maccas, 1919) “Greece before the Conference’ (Polybius, 1919).

Η περιοχή Οδεμησίου- Λύγδων δοκιμάστηκε από τους διωγμούς από τσέτες το 1914, όπως αναφέρονται σε επιστολές του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου: ‘Η παρούσα […] περιγράφει τα κατά το παρελθόν διήμερον λαβόντα χώραν ανοσιουργήματα, άτινα αποτελούσιν ατελείωτον σειράν και ορμαθόν. […] Εν Οδεμησίω ένοπλοι ομάδες φέρουσι όπλα Μαρτίνι περιφέρονται και τρομοκρατούσι τους Χριστιανούς και ουδείς τολμά να εξέλθη εις τους αγρούς, ελλείψει δε εργατικών χεριών 50- 60 χιλ. οκάδων καπνού κατεστράφησαν τας ημέρας ταύτας. […] Εμποδίζουσι τους εξ Οδεμησίου να στέλλωσιν άλευρα εις τους Χριστιανούς των Λυγδών, ίνα και αποθάνωσι της πείνης ή μεταναστεύσωσι, εάν δε τις καμηληλάτης τολμήση να φορτώση κρυφά άλευρα, ορμώσι, κόπτωσι τα σχοινία και ρίπτουσι τα άλευρα εις τας οδούς’ (επιστολή 25ης Ιουνίου 1914, προς Οικ. Πατριάρχη Γερμανό ε΄, «Το Αρχείο του Εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου«, 2000, τόμος β΄, σελ. 147). Σε άλλο σημείο αναφέρεται ως αρχηγός των τσετών ο Σαρή Γκιολλού Χασάν Αγάς, ο οποίος φυλακίστηκε στις φυλακές του Οδεμησίου, αλλά φυγαδεύτηκε.

Στην περιοχή κοντά στα Λύγδα βρίσκονταν (ενδεικτικά) τα χωριά Φάτα (Φίτινα στον καζά Θείρων- δυτικά, Pesrefli σήμερα), Κιούρε, Μπαντέμνια (νότια) και Τσερμές, Μπεστανκί, Τσερελί (βόρεια, μεταξύ του χωριού και του Οδεμησίου). Τα Λύγδα σε χάρτη του Γερμανού Kiepert (1890) αναφέρονται ως Adigeder. Σε χάρτη της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού το χωριό αναφέρεται ως Αντιζεντέ, όπως σωστά αναφέρει και ο Κ. Θώδης (Adagide/ Ανταγίντε). Στον ίδιο χάρτη σημειώνονται (από δυτικά προς ανατολικά) το όρος Μεσωγίς, το Κοτσάκ Νταγ και το Μπαλαμούτ Νταγ (πίσω/ νότια της Λίγδας). Όσο για το Αγιασολούκ (βορειοανατολικά των Λύγδων) αναφέρεται ως ‘Άγιος Λουκάς’, αν και το ομώνυμο Αγιασολούκ στην Έφεσο αποτελεί παραφθορά του ‘Άγιος Θεολόγος’. Ο βυζαντινολόγος C. Foss το ταυτίζει με τη βυζαντινή Νίκαια του Κιλβιανού Πεδίου, όπως και η Marjianna Ricl (‘Νεικαέων Κιλβιανών πόλις’ στις επιγραφές). Αναφέρεται επίσης ως Ayazurat/ Turkonu και στο χάρτη του Kiepert ως Ayasurt. (σχετικά και στο άρθρο του Weber).

Νεότεροι μελετητές στην περιοχή (C. Foss κ.α.) έχουν δημοσιεύσει βυζαντινά κυρίως κάστρα, στην περιοχή μεταξύ Οδεμησίου- Λύγδων και Πυργίου. Από αυτά σημειώνω το κοντινό στη Λίγδα κάστρο Balabanli (δεν πρέπει να συγχέεται με ομόηχο οικισμό ανατολικότερα). Την τελευταία δεκαετία Τούρκοι και ξένοι αρχαιολόγοι (Marjianna Ricl, H. Malay) ερευνούν την περιοχή της κοιλάδας του Καΰστρου κυρίως με σκοπό τη μελέτη των επιγραφών.

Ένας πιο απαιτητικός ερευνητής θα μπορούσε να ανατρέξει α. στα Οθωμανικά αρχεία (devlet arsivleri/ osmanli arsivi), όπου φυλάσσονται ‘τεφτέρια’ με στοιχεία και για τη Λίγδα, β. στο άρθρο ‘Το Καΰστριον πεδίον’ (της Θ.Γ. Ανταβαλίδου/ ‘Ανατολικό Ημερολόγιο’ Θρασύβουλου Μ. Μάλη, Σμύρνη 1913), γ. στο αρχείο του Κ.Μ.Σ. (Κ. Δεμίρης ‘Αναμνήσεις από το Οδεμήσι’, 1966, και στις 133 σελίδες για την περιφέρεια Ντεμισίου, κ.λπ.)

Κλείνω το άρθρο με την αναφορά στον εφημέριο των Λύγδων Δημήτριο, ο οποίος θανατώθηκε από τους Τούρκους δίπλα στον Καΰστρο ποταμό το 1922.

  1. Τα Λύγδα σε λεπτομέρεια από χάρτη του Kiepert (1890) ως Adigeder

  2. Τα Λύγδα σε χάρτη του Weber (1891) ως Adigante

  3. Ο καζάς Οδεμησίου, λεπτομέρεια από χάρτη της δυτικής Μ. Ασίας

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

  • Berichte über die Verhandlungen der Königlich sächsischen Gesellschaft der Wissenschaften zu Leipzig, B.G. Teubner 1892

  • Georg Weber ‘Hypaepa, le kaleh d’ Aiasourat, Birghi & Oedemich’, (Revue Etudes Grecques, V, 1892)

  • Ν.Β. Λιάτσικας ‘Ο ορυκτός πλούτος της δυτικής Μ. Ασίας’ (Υπ. Εθνικής Οικονομίας, Γεωλογικόν Γραφείον, 1921)

  • C. Foss ‘Late Byzantine Fortifications in Lydia’ JOB 28, 1979

  • Γ. Τραγάκης ‘Η βιομηχανία εν Σμύρνη και εν τη Ελληνικά Μ. Ασία’ (1920, 1994)

  • Π. Κοντογιάννης «Γεωγραφία της Μ. Ασίας» (Αθήνα 1919, 2000)

  • Σ. Αναγνωστοπούλου «Μικρά Ασία. Οι Ελληνορθόδοξες κοινότητες», « Ελληνικά Γράμματα», Αθήνα, 1998

  • «Το Αρχείο του Εθνομάρτυρος Σμύρνης Χρυσοστόμου» τόμος Β΄ «Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης», Αθήνα, 2000

  • Π. Μεχτίδης ‘Παράλια της Μ. Ασίας- Ελλήνων Μνήμες’, 2006

  • Hasan MALAY, Marijana RICL ‘TWO NEW INSCRIPTIONS RECORDING CONSTRUCTIONS IN DIOSHIERON OR HYPAIPA’ 2009

  • Για τους ζεϊμπέκους που ζούσαν στην περιοχή βασικό θεωρείται το βιβλίο του Θ. Κοροβίνη: ‘Οι ζεϊμπέκοι της Μ. Ασίας’ (2005, Άγρας)

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

About the Author:

14 Σχόλια "Λύγδα, Οδεμήσιο, Καΰστριον Πεδίον"

Trackback | Comments RSS Feed

  1. Ο/Η unLydian λέει:

    Νομίζω ότι δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιούμε τον αρχαϊκό γεωγραφικό όρο Λυδία για να μιλήσουμε για τις ελληνικές κοινότητες των αρχών του 20ου αιώνα.

    Η αρχαία γεωγραφική διαίρεση είχε παραχωρήσει τη θέση της κατά τις εποχές της πρόσφατης ελληνικής ακμής στον όρο Ιωνία, η οποία έλαβε πλέον πολύ μεγαλύτερη σημασία και περιλάμβανε το σύνολο των ακτών της Δυτικής Μικράς Ασίας.

    Νομίζω και στην περίπτωση της Λύγδας ότι πρέπει να μείνουμε στο όρο «Ιωνία» και πιθανότατα και σε δευτερεύουσα υποσημείωση να διευκρινήσουμε ότι κατά την αρχαϊκή προελληνική εποχή η περιοχή ονομαζόταν Λυδία.

  2. Ο/Η Thodis Konstantinos λέει:

    Ευχαριστώ κ. Μεχτίδη! Είναι τιμή για μένα η αναφορά στο άρθρο μου,επίσης για τα Λύγδα.Συγχαρητήρια για το πολύ κατατοπιστικό άρθρο σας! Θέλω να σταθώ στο εξής : Η Λυδία, που μετέπειτα αποτέλεσε τμήμα της ευρύτερης γεωγραφικής περιφέρειας της Ιωνίας, ήταν πάντα συνδεδεμένη με το ελληνικό στοιχείο. Αυτό, γιατί κατά διαστήματα κάποιοι βασιλείς της είχαν ελληνική καταγωγή.Μετά το θάνατο του Μ. Αλεξάνδρου στη Μικρά Ασία υπήρχαν περισσότερες από 10.000 πόλεις με ελληνικά και περσικά τοπωνύμια τα οποία διατήρησαν και στη συνέχεια όταν η περιοχή μέχρι το Αιγαίο ονομάστηκε Ιωνία από τους Έλληνες αποίκους. Οι Έλληνες δεν ήταν βάρβαροι και διατήρησαν τις παλιές ονομασίες.Στην καρδιά της πάλαι ποτέ Λυδίας βρισκόταν οι Σάρδεις – οι παλιοί χάρτες είναι αδιαμφισβήτητοι μάρτυρες – και πολύ κοντά στην αρχαία λυδική πόλη Δίγδη.Εγώ δεν είμαι γλωσσολόγος,αλλά γνωρίζω ότι το συμφωνικό σύμπλεγμα -γδ- ως τελευταίο γράμμα του θέματος μιας λέξης – εδώ ενός τοπωνυμίου – δεν συναντάται στην ελληνική γλώσσα,αλλά στις περσικές και χαιτετικές γλώσσες – για παράδειγμα η πόλη Βαγδάτη στο Ιράκ,αλλά και οι αρχαίες πόλεις Νίγδη και Δίγδη.Υποθέτω,λοιπόν ότι οι Έλληνες της Μ. Ασίας,πιθανώς από κάποια παλιά επιγραφή στα διάσπαρτα αρχαιολογικά ερείπια της αρχαίας πόλης της Δίγδης ή από μαρτυρίες παλαιότερων,μετονόμασαν σε Λίγδα ή Λύγδα.Ακόμη και στο τουρκικό ADIGEDE – (A)DIG(E)DE – διατηρήθηκε η αρχαία ονομασία DIGDA.Τι να κάνουμε;Η Λυδία δεν υπήρξε στην Κίνα,αλλά στην ίδια ακριβώς περιοχή που πολύ αργότερα υπήρξαν τα Λίγδα.Μπορούμε να μην συνδέσουμε την ιστορία του λυδικού κράτους με την Ιωνία αργότερα και τη Μ. Ασία και τις ελληνικές κοινότητες πολύ αργότερα.Η ιστορία δεν τεμαχίζεται…

  3. Ευχαριστώ για τα σχόλια στο άρθρο μου. Δεν είχα σκοπό να εμπλακώ σε μία συζήτηση για την προέλευση του ονόματος ‘Λύγδα’. Περισσότερο με ενδιαφέρει η ιστορία του οικισμού παρά η προέλευση του ονόματος. Προσπαθώ στα άρθρα μου να αποφεύγω τις υποθέσεις και να χρησιμοποποιώ πηγές. Όσο για τον όρο ‘Ιωνία’ για να δηλώνει την ευρύτερη δυτική Μ. Ασία δεν γνωρίζω να προκύπτει από κάπου.

  4. Ο/Η Thodis Konstantinos λέει:

    Ευχαριστώ, κ.Μεχτίδη, που μου δίδετε την ευκαιρία να απαντήσω.Εσείς αποφεύγετε να κάνετε υποθέσεις,αλλά εγώ στο άρθρο σας διαβάζω : «Ετυμολογικά η Δίγδη και τα Λύγδα δεν πρέπει να συγχέονται με τη γνωστή από επιγραφές αρχαία πόλη
    Δίγινδα/Diginda(ανατολικότερα).Είναι άγνωστης ετυμολογίας,όπως και το νεότερο Λίγδα/Λύγδα και δεν νομίζω ότι πρέπει να συνδέεται με τις παλαιότερες επισκοπές της (Λυδίας) Βλάνδου και Δάλδης…» Η φράση:…δεν νομίζω ότι πρέπει να… κ.Μεχτίδη είναι βιβλιογραφική πηγή ή υπόθεση που εσείς κάνετε;
    Eγώ στο σχόλιό μου δεν έγραψα για «ευρύτερη δυτική Μ.Ασία»,προσέχω τη διατύπωση.Έγραψα για ευρύτερη γεωγραφική περιφέρεια της Ιωνίας και αναφέρομαι σαφώς στην περίοδο σύστασης της Ιωνικής Ομοσπονδίας που περιελάμβανε εκτός των Μικρασιατικών πόλεων και πόλεις του Αιγαίου όπως η Χίος και η Σάμος.Στο άρθρο μου για τα Λύγδα – έλκω την μισή καταγωγή μου από εκεί,οι πρόγονοι της μητέρας μου έφτασαν εκεί στα μέσα του 19ου αι. ως άποικοι από τη Ρόδο – όπως και στο άρθρο για τους Ζεϊμπέκους όπου παρουσιάζω και τη ρωσική πλευρά, όχι την τουρκική – δεν χρησιμοποιώ ενδεικτική βιβλιογραφία,αλλά ακριβείς βιβλιογραφικές αναφορές.

  5. Ο/Η unLydian λέει:

    Πουθενά το Οδεμήσιο δεν αναφέρεται ως «Οδεμήσιο Λυδίας» αλλά ως «Οδεμήσιο Ιωνίας».

    Ο όρος «Λυδία» είναι ένας προελληνικός όρος, ο οποίος εξαφανίστηκε πλήρως όσον αφορά τη χρήση του, πλήν βεβαίως των ιστορικών που αναφέρονταν στο βασιλιά Κροίσο και στις επαφές του με τους Ίωνες γείτονές του κ.λπ. κ.λπ.

    Όμως από τότε οι Λύδιοι εξαφανίστηκαν από την ιστορία και οι Ίωνες επεκτάθηκαν σε πολύ μεγαλύτερη έκταση.

    Κατά τη σύγχρονη εποχή τα πάντα ονομάζονταν «Ιωνία». Χαρακτηριστική είναι η άτυχη -λόγω της αντιδραστικής πολιτικής του Λαϊκού Κόμματος και του Στεργιάδη- της απόπειρα της Μικρασιατικής Άμυνας να ιδρύσει το Ιωνικό Κράτος στα δυτικά παράλια υπό την επωνυμία ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΙΩΝΙΑΣ.

    Αντίστοιχα παράδειγματα, όπου ο αρχαίος γεωγραφικός χώρος δεν αντιστοιχεί με το σύγχρονο, έχουμε αρκετά από την αρχιαότητα. όΠως για τις περριοχές που κατά καιρούς συμπεριλαμβάνονταν στοςυ όρους Μακεδονία και Θράκη…….

  6. Ευχαριστώ για τις παρατηρήσεις σας και για την ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων, παρά τις όποιες διαφωνίες μας.

  7. Ο/Η Thodis Konstantinos λέει:

    Δεν υπάρχουν διαφωνίες.Φαινομενικά παρουσιάζονται ως διαφωνίες.Ο στόχος μας είναι κοινός.Ουσιαστικά είναι η αγωνία μας να αναδείξουμε τις ελληνικές ρίζες στην περιοχή αυτή που φώτισε και καθοδήγησε όλο τον κόσμο με το υψηλό επίπεδο πολιτισμού που διαχρονικά ο ελληνισμός ανέπτυξε εκεί.Η τελευταία ηλιαχτίδα ήταν η δημιουργία του Ιώνιου Πανεπιστημίου που οργάνωσε στη Σμύρνη ο σύγχρονος «Θαλής» του ελληνισμού Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή.Όμως οι Τσέτες και τα όργανα των δήθεν συμμάχων μας δυτικών ,αλλά και οι μπολσεβίκοι του Λένιν είχαν άλλη άποψη… Το λυδικό κράτος άρχισε να ακμάζει στις αρχές του 7ου αι. π.Χ. Τα πρώνα νομίσματα κόπηκαν στη Λυδία και αμέσως διαδόθηκαν μεταξύ των Ελλήνων της Ιωνίας.Μέσω του εμπορίου και της ευρύτερης χρήσης των νομισμάτων, ο κύκλος εργασιών μεταξύ Λυδών και Ελλήνων επεκτάθηκε. Τη μερίδα του λέοντος στο εμπόριο πήραν οι Ίωνες.Γιατί όμως; Οι Λυδοί δεν διέθεταν στόλο και το θαλάσσιο εμπόριο κατείχαν οι Έλληνες. Μια σημαντική πτυχή έκφρασης της σχέσης συναλλαγών μεταξύ Λυδών και Ελλήνων ήταν η «ευλάβεια». Οι Λυδοί απέτισαν φόρο τιμής στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς. Το ιερό των Δελφών δεν ήταν μόνο θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο, αλλά και εμπορικό. Ήταν μια «διεθνής τράπεζα», όπως είναι σήμερα το ΔΝΤ και φυσικά οι Λυδοί δεν ήρθαν εκεί μόνο για να προσευχηθούν… Ωστόσο, η ανάπτυξη των επορικών σχέσεων δεν προχώρησε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι Λυδοί άνοιξαν μια νέα εμπορική δίοδο με την Εγγύς Ανατολή. Αυτός ο δρόμος έκλεισε για τους Ίωνες. Αλλά, οι Ίωνες δεν σταμάτησαν εκεί. Οι Μιλήσιοι διεισδύουν στη Μ. Θάλασσα και ιδρύουν «πίσω από την πλάτη» των Λυδών την Τραπεζούντα και τη Σινώπη. Στην Κύζικο ιδρύουν το πρώτο Νομισματοκοπείο. Αυτό ενόχλησε τους Λυδούς, οι οποίοι προσπάθησαν να κατακτήσουν τη μια μετά την άλλη τις ελληνικές πόλεις της Μ. Ασίας. Ιδιαίτερα δραστήριος σε αυτό ήταν ο βασιλιάς Αλιάτης. Ηγήθηκε πολυετούς πολιορκίας της Μιλήτου, αλλά δεν τα κατάφερε να την κατακτήσει, όπως τις άλλες πόλεις, γιατί οι Έλληνες έστελναν απεριόριστες ποσότητες εφοδίων μέσω των νήσων του Αιγαίου στην πόλη. Επί βασιλείας Κροίσου στα μέσα του 6ου αι. η Λυδία γνώρισε τη μεγαλύτερη άνθισή της. Κατά την περίοδο κατάκτησης των ελληνικών πόλεων της Μ. Ασίας από το βασιλιά Κροίσο, αυτές διατήρησαν την αυτονομία τους όσον αφορά την αντιμετώπιση εσωτερικών υποθέσεων και στις σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα. Πάντα Έλληνες και Λυδοί είχαν φιλικές σχέσεις, γιατί οι Λυδοί τελούσαν κάτω από την επιρροή του ελληνικού πολιτισμού. Γι αυτό, οι Έλληνες δεν δυσανασχέτησαν κάτω από την κατοχή των Λυδών. Ο Κροίσος βοηθούσε οικονομικά τις ελληνικές πόλεις με γενναιοδωρίες στους ναούς και πολύτιμα δώρα. Το ιερό των Δελφών χορήγησε στους Λυδούς το δικαίωμα της αιώνιας ιθαγένειας και την ελευθερία από εμπορικούς δασμούς. Εκεί, ο Κροίσος δώρισε ένα χρυσό άγαλμα λέοντος βάρους 10 ταλάνων – περισσότερο από 260 κιλά. Στον πόλεμο Λυδών και Περσών του Κύρου , ο Κροίσος είχε κύριους συμμάχους του, τους Έλληνες, εκτός των Βαβυλωνίων και των Αιγυπτίων. Οι Σάρδεις και η Μαγνησία ήταν οι σημαντικότερες λυδικές πόλεις. Ιερό βουνό, ο Τμώλος. Στο Οδεμήσιο βρισκόταν η αρχαία λυδική πόλη Ύπαιπα. Σήμερα στο αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης εκτίθενται ευρήματα από την Ύπαιπα και τις γειτονικές αρχαίες πόλεις – Δίγδη(Ovakent) , Διός Ιερόν(Birgi) κλπ. To λυδικό κράτος παύει να υφίσταται με την επικράτιση των Περσών. Στα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου, αλλά και μετά το θάνατό του, η περιοχή ανάμεσα στους ποταμούς Έρμο και Κάϋστρο και ανάμεσα στις οροσειρές του Τμώλου και του Σίπυλου αποτέλεσε τμήμα της ευρύτερης περιοχής της Ιωνίας χωρίς καμία αλλαγή των τοπωνυμίων. Τα ονόματα των λυδικών πόλεων από το 14ο αι. π.Χ – πρώτη δυναστεία του Άτυ – διατηρήθηκαν μέχρι την κάθοδο των Οθωμανών Τούρκων και τη σύσταση του σύγχρονου τουρκικού κράτους. Με διαταγή του σουλτάνου άρχισαν οι μετονομασίες όχι μόνο των λυδικών, αλλά και των ελληνικών πόλεων της Μ. Ασίας με τουρκικές ονομασίες, οι περισσότερες των οποίων δεν διέφεραν από τις αρχικές . Νομίζω, ότι μετά το αξιολογότατο άρθρο του κ. Μεχτίδη, οι Λυγδιανοί πρέπει να αισθάνονται πλήρεις ενημέρωσης για τον τόπο καταγωγής τους.

  8. Ο/Η Α.Ζ. λέει:

    Kύριε Θώδη γράφετε:

    «Όμως οι Τσέτες και τα όργανα των δήθεν συμμάχων μας δυτικών ,αλλά και οι μπολσεβίκοι του Λένιν είχαν άλλη άποψη… »

    Θα έλεγα ότι «οι τσέτες, οι δήθεν σύμμαχοί μας και οι μπολσεβίκοι του Λένιν» έκαναν μια χαρά τη δουλειά τους.

    Το ζήτημα για μας είναι το πως αντιμετώπισε την εξαιρετική εκείνη ευκαιρία και πρόκληση ο ελληνισμός.

    Και σ’ αυτό το ζήτημα μάλλον μελαγχολία θα πρέπει να μας κατακλύζει, αντιλαμβανόμενοι ότι η «ελεύθερη Ελλάδα» του Λαϊκού Κόμματος και της μοναρχίας έκανε ότι περνούσε από το χέρι της να ηττηθούμε. Φυσικά ευθύνες μεγάλες έχει και ο Βενιζέλος που εν μέσω πολέμου και αντιπολεμικού βασιλοκομμουνιστικού μετώπου προκήρυξε τις μοιραίες εκλογές (1 Νοεμβρίου 1920).

    Ας μην ξεχνάμε ότι η σφαγή της Σμυρνης έγινε γιατί οι φιλομοναρχικοί κυβερνήτες (Γούναρης, Πρωτπαπαδάκης κ.ά.) απαγόρευσαν στους Μικρασιάτες να εξοπλιστούν, να ανακηρύξουν δικό τους κράτος και τελικά τους παρέδωσαν συνειδητά στον Μουσταφά Κεμάλ, απαγορεύοντάς τους δια νόμoυ και σκληρών ποινών να φύγουν και «ανατρέψουν τα πάντα στην Αθήνα»…

  9. Ο/Η Thodis Konstantinos λέει:

    Η Ελλάδα και ο ελληνισμός μετά τον 2ο μεγάλο αποικισμό του 6ου αι. π.Χ, που οι σχέσεις μητρόπολης – αποικίας ήταν ισχυρές σε επίπεδο παιδείας,κουλτούρας και οικονομίας δεν κατόρθωσε μέχρι σήμερα να έχει ενιαίο στρατηγικό σχέδιο στήριξης της διασποράς της σε όλα τα επίπεδα.Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα του Μικρασιατικού ελληνισμού,του ελληνισμού της Μεγαλονήσου και του ελληνισμού της Βορείου Ηπείρου.Η Ελλάδα,δυστυχώς,ποτέ δεν εξασφάλισε τις προϋποθέσεις διατήρησης,ενίσχυσης και ανάπτυξης των Ελλήνων σε αυτές τις περιοχές.Αυτό που κάνει η Τουρκία με τις μειονότητές της στην πρώην Σοβιετική Ένωση,τα Βαλκάνια και τη Θράκη.Aυτό που κάνουν οι Γερμανοί με τη διασπορά τους στις περιοχές του Βόλγα και του Κουμπάν στη Ρωσία και επίσης,αυτό που κάνουν οι Εβραίοι με τη δική τους διασπορά.Όλες οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα μετά την Επανάσταση με τη στάση τους , ποτέ δεν ένωσαν ,αλλά δυστυχώς, δίχασαν στο θέμα αυτό και στην περίπτωση της Μ. Ασίας, έσπειραν ψεύτικες ελπίδες για στους μετέπειτα πρόσφυγες.Μια συμμαχία έχει νόημα όταν υπάρχουν τα λεγόμενα «αντισταθμιστικά οφέλη» ή κοινώς ανταλλάγματα για το λαό.Αυτό σημαίνει εξασφάλιση της ελευθερίας του λόγου,των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,της διατήρησης της γλώσσας,των εθίμων και της οικονομικής δραστηριότητας.Όσο για τη μοναρχία,είτε συνειδητά – δηλαδή προδοτικά – είτε ασυνείδητα – δηλαδή η τυφλή υποταγή και τελικά συμμετοχή σε ένα σχέδιο αμφιβόλου αποτελέσματος, «έπαιξε κορώνα-γράμματα» την τύχη και το μέλλον ενός μεγάλου τμήματος του ελληνισμού και τελικά οδήγησε στην καταστροφή και το δρόμο της προσφυγιάς,ίσως,το πιο αξιόλογο κομμάτι του…

  10. Αγαπητέ Κύριε,

    Πολύ καλό και συγκινητικό το κείμενό σας .Η γιαγιά μου λεγόταν Δήμητρα Μενεμένη και καταγόταν από το Οδεμήσιο.Έκτρεφε δε μεταξοσκώληκες και παρήγαγε μετάξι.Περιττό να σας αναφέρω ότι ήταν ζάμπλουτη.Δεν δέχτηκε να παραμείνει ,παρά τις προτροπές των τούρκων υπηρετών της, μετά την καταστροφή και πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς.Ευχαριστώ και πάλι για το συγκινητικό δημοσίευμα.

  11. Ο/Η unLydian λέει:

    Tι ακριβώς εννοείτε κ. Θώδη όταν γράφετε:

    «…δίχασαν στο θέμα αυτό και στην περίπτωση της Μ. Ασίας, έσπειραν ψεύτικες ελπίδες για στους μετέπειτα πρόσφυγες..

  12. Ο/Η Thodis Konstantinos λέει:

    Η λέξη «δίχασαν» αναφέρεται στο κυπριακό θέμα όπου κάποιες δυνάμεις στην Κύπρο ήθελαν την ένωση και κάποιες τη μη ένωση με την Ελλάδα.Ιδού το αποτέλεσμα σήμερα!Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες δεν είναι αυτοί που αποφάσισαν τη Μικρασιατική εκστρατεία.Άλλωστε κανείς δεν τους ρώτησε.Τους αιφνιδίασαν για να μην πω τους εξαπάτησαν και τους έσπειραν φρούδες ελπίδες ότι ο ελληνικός στρατός θα τους απελευθέρωνε από τα δεινά.Ποια δεινά;Ζούσαν ειρηνικά και αγαπημένα με τους Τούρκους,Αρμένηδες,Εβραίους κλπ.Όπως σήμερα στην πρώην ΕΣΣΔ ζουν πάνω από 200 εθνότητες.Εμείς στηριχτήκαμε στους συμμάχους οι οποίοι τελικά όπως αποδείχτηκε μας εξαπάτησαν και είναι οι ίδιοι που ενορχήστρωσαν το σχέδιο της βίαιης εκκένωσης των Ελλήνων από τη Μικρά Ασία.Θα μας πείραζε αν σήμερα διατηρούσαμε τον πληθυσμό μας σε όλη τη Μικρά Ασία και τον Πόντο και αγωνιζόμαστε ενωμένοι μέσα στα πλαίσια του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να εξασφαλίσουμε και να υπερασπιστούμε τα δίκαια και τις ελευθερίες της διασποράς μας στη Μικρά Ασία;Το αποτέλεσμα μετράει κ.Unlydian.Άδεια ερειπωμένα σπίτια που φωλιάζουν οι λύκοι και τα αγρίμια.Εκκλησιές που έγιναν αποθήκες για τα …ζώα!

  13. Ο/Η Χ.Τ. λέει:

    Οντως, πολυ συγκινητικό και πολυ περιεκτικό το κείμενο σας. Απλα σας αναφερω οτι ο παππους μου ηρθε προσφυγας στην Ελλαδα απο τα Λυγδα της Μικρας Ασιας. Εκει καλλιεργουσαν καπνα και λογω των εγαγωγων ειχαν δημιουργησει αρκετα μεγαλη περιουσια.
    Πριν 10 ετιας περιπου καποιος συγγενεις μου επισκέφτηκε τα Λυγδα. Οι τουρκοι δεν εχουν κανει καμια αλλαγη στα σπιτια τα περισσοτερα ειναι ετοιμα να γκρεμιστουν.

    κριμα…

  14. Ο/Η Μπατζακίδης Γεώργιος λέει:

    Ονομάζομαι Μπατζακίδης Γιώργος και είμαι απόγονος 6ης γενιάς από την κοινότητα των ρούμ στο Adagide σημερινό Ovakent που ανήκει στο Οδεμήσιο και γενικά στην ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης. Πρόσφατα επισκεύτηκα την ιδιαίτερη πατρίδα των παππούδων μου και από τις δύο μεριές των γονιών μου. Θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά για την αναφορά σε τούτη την περιοχή στην ανατολή απ όπου προέρχεται η ύπαρξή μου. Είχα την τύχη και την ευλογία αν θέλετε, αφού δεν μπόρεσα να βρώ κάποια χαρτιά σχετικά με το οικογενειακό μου δέντρο στο χωριό και στην πόλη του Odemiş, να γνωρίσω έναν εξαιρετικό άνθρωπο, Τούρκο καθηγητή ιστορίας σε Λύκειο, ο οποίος εδώ και 35 χρόνια μαζεύει-συλλέγει πληροφορίες σχετικά με τους δύο οικισμούς των Rum haneleri στο Adagide απ όπου είπαμε ότι κατάγομαι. Υπάρχει και 3ος οικισμός αυτός των μουσουλμάνων. Μου επέτρεψε να φωτογραφίσω τα στοιχεία εκείνα που αφορούσαν την οικογένειά μου. Βρήκα τον πρώτο προπροπροπαππού μου που κατά μια απροσδόκητη συγκυρία, είχε το όνομά μου BACAK YORGÍ…Ο πατέρας μου, έπαθε σόκ με τα νέα που του έφερα και μου ζήτησε οπωσδήποτε, να ξανακάνουμε το υπέροχο ταξίδι των 800 περίπου χιλ στην πατρίδα των γονιών του…έχω πολλά στοιχεία και είμαι στη διάθεση του κάθε ανθρώπου που ψάχνει κάτι για το χωριό μας. Σας ευχαριστώ και πάλι…!!!!

Post a Comment

Mikrasiatis.gr