By 14 Μαρτίου 2012 0 Comments

Εχε γειά, πάντα γειά, Δόμνα


 

Του Θοδωρή Κοντάρα

Την Τρίτη, 13 Μαρτίου 2012, η Ελλάδα αποχαιρέτησε για πάντα έναν από τους σπουδαιότερους ανθρώπους της, με μοναδική προσφορά στο χώρο του πολιτισμού, τη Δόμνα Σαμίου. Στο νεκροταφείο της Νέας Σμύρνης αμέτρητα πλήθη συγκεντρώθηκαν, για ν’ αποχαιρετήσουν τη γυναίκα που για περισσότερα από εξήντα χρόνια υπηρέτησε με πάθος και συνέπεια το τραγούδι του ελληνικού λαού, τη γυναίκα που έκανε γνωστά σε πανελλήνιο και σε παγκόσμιο επίπεδο τα διαμάντια της δημοτικής ποίησης, την Ελληνίδα που μόχθησε κι αγωνίστηκε όσο κανείς άλλος στην εποχή μας για την προβολή της υπέροχης μουσικής παράδοσης του τόπου μας. Η γη δέχτηκε την κυρά-Δόμνα έτσι όπως της έπρεπε, μέσα στα τραγούδια των μαθητών, των φίλων και των θαυμαστών της. Της Δόμνας δεν της πρέπανε τα μοιρολόγια. Μόνο τα τραγούδια τής ταιριάζανε. Μ’ αυτά – και γι’ αυτά – έζησε σ’ όλη της τη ζωή και μ’ αυτά πέρασε τον Αχέροντα. Στο ξόδι της ακούστηκε πρώτα με τα κλαρίνα το ηπειρώτικο τραγούδι  «Ν-αυτού ψηλά που περπατείς, τρυγόνα μου γραμμένη…». Τα βιολιά καταπόδι έπαιξαν εκείνο το εξαίσιο πολίτικο τραγούδι που καθιέρωσε πανελληνίως τη Δόμνα: «Έχε γεια, πάντα γεια…». Κι ακολούθησαν πολλά ακόμη, από αυτά που εκείνη μάς έμαθε και τα επισφράγισε με τη στιβαρή, την ιδιοφυή φωνή της. «Η ξενιτιά το χαίρεται το μοσκολούλουδό μου…», «Στ’ Αλάτσατα είν’ ένα βουνό…», «Αφήνω γεια στη γειτονιά και γεια στα παλικάρια…», «Κάτω στο γιαλό, κάτω στο περιγιάλι, κόρην αγαπώ…». Συγκινητική η στιγμή που η Μαρίζα Κωχ την ξεπροβόδισε με το μικρασιάτικο τραγούδι «Στο ‘πα και στο ξαναλέω». Κι ακόμη πιο συγκινητική η ώρα που το νεκροταφείο αντιβούιξε από τη φωνή της ‘’δικιάς μας’’, της Τούλας Σιδέρη.

Σαν πας στα ξένα, Δόμνα μου, μην κάνεις ένα χρόνο,

γιατί δεν τόνε νταγιαντώ της ξενιτιάς τον πόνο.

Μακριά κι αν θα ‘σαι, να με θυμάσαι,

να με θυμάσαι παντοτινά…

 

Για τη Δόμνα γράφτηκαν, ακούστηκαν και προβλήθηκαν πάρα πολλά εδώ και χρόνια, γιατί το θέμα της προσωπικότητας και της προσφοράς της είναι ανεξάντλητο. Όμως η  ιδιαίτερη σχέση της με τη Νέα Ερυθραία είναι πολύ λίγο γνωστή, ακόμη και στους κατοίκους της πόλης μας. Η Δόμνα γνωρίζει τη Ν. Ερυθραία ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Για πολλά χρόνια παραθέριζε τα καλοκαίρια στου Κυριάκου Αλεξάκη, πίσω από το γυμνάσιο. Μέσα στο πλαίσιο της αναζήτησης και καταγραφής δημοτικών τραγουδιών, γύρω στο 1974-75, ο Κυριάκος την έστειλε στην Κλεονίκη Τζοανάκη, την εξαιρετική φωνή της Ερυθραίας. Από τότε οι δυο γυναίκες συνδέθηκαν με βαθιά φιλία. Η Δόμνα μπαινόβγαινε στης Μπρούσαινας το σπίτι και το Κλεονικό μας της μάθαινε χίλιω λογιώ τραγούδια, τη Γιωργίτσα, τον άταρη, την Αλατσατιανή, τους μπάλλους, τη Γιατζιλαριανή κι άλλα πολλά. Η Δόμνα θεωρούσε την Κλεονίκη πολύ σπουδαία τραγουδίστρια με χαρισματική φωνή. Γι’ αυτό από τότε καλούσε πολύ συχνά την Κλεονίκη μας σε συναυλίες (όπως π.χ. στο Ηρώδειο, στο Μουσείο Λαϊκών Οργάνων κ.ά.) και σε ηχογραφήσεις στην Ελληνική Ραδιοφωνία.

 

Το 1977 – που κηρύχτηκε Έτος Ελληνικής Παράδοσης από το Υπουργείο Παιδείας – η διευθύντρια του Γυμνασίου Ν. Ερυθραίας θέλησε να οργανώσει στο σχολείο έναν ερυθραιώτικο γάμο. Η Δόμνα με τους εξαίρετους μουσικούς της Στέφανο Βαρτάνη, Πέτρο Καλύβα, Μαθιό Μπαλαμπάνη, Μαθιό Βεντούρη και προεξάρχουσα την Κλεονίκη

παρουσίασαν στους Ερυθραιώτες – για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο – ένα συγκλονιστικό θέαμα βασισμένο πάνω στην ερυθραιώτικη μουσικοχορευτική κι εθιμική παράδοση. Η αίθουσα τελετών του σχολείου, στολισμένη με καταπληκτικά κειμήλια από τα χωριά και τις πόλεις της Μικρασιατικής Ερυθραίας, αντιλάλησε από τα ερυθραιώτικα τραγούδια και τους χορούς.

Αυτή η εκδήλωση υπήρξε η αφορμή για την καθιέρωση της γιορτής «Αλλοτινές Πατρίδες» στο δήμο μας. Την επόμενη χρονιά (1978), μέλη του ΠΑΣΟΚ Ν. Ερυθραίας, με επικεφαλής τον Αντρέα Τζοανάκη και τον Κώστα Κιαχάκη, διοργανώνουν στο Ζηρίνειο μια μεγάλη γιορτή αφιερωμένη στη Μικρασία και στην Ερυθραία. Η Δόμνα με το συγκρότημά της και τον Όμιλο Ελληνικών Χορών της Ελένης Τσαούλη ήταν εκεί και καθήλωνε τα πλήθη! Η γιορτή άφησε εποχή.

Ας σημειωθεί ότι μέχρι εκείνη την εποχή τα μικρασιάτικα τραγούδια δεν ακούγονταν καθόλου, ήταν εντελώς αγνοημένα και παραγνωρισμένα, όπως γενικά ήταν απαξιωμένα τα δημοτικά μας τραγούδια, ιδίως μετά τη χούντα, στη διάρκεια της οποίας συνδυάστηκαν με… τις χορευτικές επιδόσεις των δικτατόρων και την εμμονή τους στα τσάμικα και τα κλέφτικα.

Από το 1979 οι δημοτικές αρχές της Ν. Ερυθραίας ανέλαβαν πλέον τη διοργάνωση των Αλλοτινών Πατρίδων  στην πλατεία 28ης Οκτωβρίου. Η Δόμνα ήταν πάντα εκεί  και πρωτοστατούσε κατά τις πρώτες Αλλοτινές Πατρίδες. Η γιορτή αυτή, που είναι πλέον θεσμός κι αποτελεί το μεγαλύτερο πολιτιστικό γεγονός της πόλης μας, συνδυάστηκε μια για πάντα με το όνομά της.

Την ίδια περίοδο, η Δόμνα γυρίζει στην ΕΡΤ την εκπομπή Μουσικό Οδοιπορικό, της οποίας, δυστυχώς, λίγα επεισόδια έχουν διασωθεί (μπορείτε να τα δείτε στο διαδίκτυο). Ένα από αυτά γυρίστηκε στο Μορτερό, μέσα στις μαργαρίτες, τις αμυγδαλιές και τις συκιές που υπήρχαν τότε στη σημερινή περιοχή της οδού Ονείρων, καθώς και στην αυλή του σπιτιού της Κλεονίκης, στην οδό Αναξαγόρα. Παρόντες τόσοι και τόσοι Ερυθραιώτες, οι περισσότεροι συχωρεμένοι πια. Εκτός από το ζεύγος Γ. Τζοανάκη, τραγουδούσαν και χόρευαν οι Σταύρος και Θοδωρής Σφαντός, Νίκος Μαπάκης, Βασίλης Κουρεπίνης, Ελένη και Μαριώ Κρεμαστού, Κώστας Μπατζάκας, Σταματία Ψωμά, Στέλιος Μαρινάκης και άλλοι που μου διαφεύγουν. Για λογαριασμό κάποιου ευρωπαϊκού καναλιού (σουηδικού ή γερμανικού), η Δόμνα γύρισε κι άλλο ένα ερυθραιώτικο γλέντι στην ταβέρνα του Κυριάκου Αλεξάκη (εκεί όπου στεγάζονται τώρα τα Αψιδώματα).

Επίσης, στην Ελληνική Ραδιοφωνία, όπου κάθε Σάββατο είχε εκπομπή με δημοτική μουσική, η Δόμνα κάλεσε συχνά την Κλεονίκη να τραγουδήσει αλατσατιανά τραγούδια με το τουμπελέκι της. Όλες αυτές οι εκπομπές, καθώς και οι ηχογραφήσεις της Δόμνας από το Νέο Μελί, την Κυλλήνη και τη Σκιάθο, όπου είναι εγκατεστημένοι πολλοί Ερυθραιώτες πρόσφυγες, έκαναν για πρώτη φορά γνωστή την ιδιαίτερη πατρίδα μας, την Ερυθραία της Μικρασίας, στο πανελλήνιο.

Στα 1984 η Δόμνα κυκλοφορεί το δίσκο Μικρασιάτικα Τραγούδια. Από τα δεκατρία τραγούδια, τα εφτά είναι ερυθραιώτικα και στο ένα (τον αλατσατιανό μπάλλο) τραγουδούν η Κλεονίκη και η Μαρία Τζοανάκη, η Βάσω Γεώργαντζη και η Λένα Τσολακίδου. Το εξώφυλλο του δίσκου κοσμεί μια φωτογραφία του 1931 με Ερυθραιώτες πρόσφυγες που γλεντούν στο πανηγύρι τ’ Άη-Γιωργιού, στον Κοκκιναρά.

Και στο δεύτερο δίσκο των Μικρασιάτικων (1991), τέσσερα από τα έντεκα τραγούδια είναι ερυθραιώτικα. Εδώ η Κλεονίκη με τις παραπάνω γυναίκες τραγουδούν τη Γιατζιλαριανή. Φυσικά, ερυθραιώτικα τραγούδια από το Μελί, τον Τσεσμέ, το Δερμετζιλί των Βουρλών, την Κάτω Παναγιά υπάρχουν διάσπαρτα σε πολλούς δίσκους της Δόμνας, από τους παλιότερους της δεκαετίας του 1970 μέχρι τους πιο πρόσφατους.

Οι δεσμοί της Δόμνας Σαμίου με τη Ν. Ερυθραία πυκνώνουν με το πέρασμα του χρόνου. Στις 17/9/2000 η Δόμνα καλεί τον Χορευτικό Όμιλο του Πνευμ. Κέντρου Ν. Ερυθραίας να χορέψει σε συναυλία της στο Δημοτικό Θέατρο Ηλιουπόλεως. Στις 2/9/2001 η Δόμνα οργανώνει στο Ηρώδειο την παράσταση «Περνά, περνά η μέλισσα», με τραγούδια, χορούς και παιχνίδια του ελληνικού λαού. Τριάντα πέντε παιδιά του παιδικού Χορευτικού Ομίλου συμμετέχουν εδώ. Εννιά παιδάκια τραγούδησαν μαζί της δυο τραγούδια, άλλα δεκαοχτώ χόρεψαν τρεις ερυθραιώτικους χορούς κι άλλα δεκάξι έπαιξαν το περνά, περνά η μέλισσα και την κυρά-Μαρία. Ο μικρός Αντώνης Μουστάκης διακρίθηκε στο τσέρκι που του είχε φτιαγμένο ο Παντελής Πολιτάκης. Αλησμόνητη εμπειρία ζωής για τα μικρά τότε Ερυθραιωτάκια, που σήμερα διανύουν την τρίτη δεκαετία!

Αποκορύφωμα της συνεργασίας μας η εμφάνιση του Χορευτικού Ομίλου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Κατά το διήμερο αφιέρωμα στη μεγάλη κυρία του δημοτικού μας τραγουδιού (8-9/3/2005), οχτώ βασικοί χορευτές του Ομίλου μας είχαμε την ύψιστη τιμή και τη μεγάλη τύχη να χορέψουμε στο πλευρό της Δόμνας έντεκα μικρασιάτικους χορούς, μπροστά στην κατάμεστη μεγάλη αίθουσα του Μεγάρου (1.200 θεατές!). Εμπειρία σπάνια και μοναδική, στιγμές πραγματικής αγαλλίασης κι ευτυχίας που νιώθεις μόνο κοντά σε ανθρώπους σαν τη Δόμνα μας!

Το ίδιο συνέβη και στις 7/9/2006, όταν η Δόμνα προσκάλεσε γι’ άλλη μια φορά τον Χορευτικό μας Όμιλο να χορέψει σε συναυλία της, στις Ιωνικές Γιορτές του Δήμου Ν. Σμύρνης. Και πάλι οχτώ βασικοί χορευτές ένιωσαν την αξεπέραστη χαρά να χορεύουν μπροστά της, καθώς η μεγάλη μας Δόμνα ερμήνευε με τρόπο εξαίσιο και ήθος μοναδικό τα μικρασιάτικα τραγούδια μας.

Αυτές ήταν οι σχέσεις μας σε επίπεδο καλλιτεχνικής συνεργασίας. Αν όμως αναφερθώ και στις προσωπικές, τις ανθρώπινες και φιλικές σχέσεις που είχε με αρκετούς Ερυθραιώτες, τότε δεν θα αρκούσε ούτε ολόκληρο το φύλλο της εφημερίδας μας. Τι να πρωτογράψω; Για τα γλέντια στα σπίτια της Κλεονίκης και της Ρένας Τζοανάκη, όπου η Δόμνα κουβανούσε εξαιρετικούς μουσικούς (Βαρτάνη, Μπαλαμπάνη, Βεντούρη κλπ.), παράγγελνε αχταπόδι για (ή) καρναμπίθι (κουνουπίδι) τηανητό, ντολμάδες και ροβίθια, για να στηθεί γλέντι από κείνα που δεν ξεχνιούνται ποτέ; Να πω για τη συμμετοχή της στον κλήδονα που γινόταν στο σπίτι του Αντώνη και της Χρύσας Μαδούρογλου, όπου χαιρόταν και γελούσε σαν κοριτσάκι, αναπολώντας τα παιδικάτα της στην Καισαριανή; Να γράψω για τα γέλια και τα γκεβεζελίκια (αστεία) που ηκάναμε στο σπίτι μου τσι Απόκριες, καθώς ημπουκάρανε ένα σωρό κουδουνάτοι; Να αναφερθώ στις τόσες και τόσες συναντήσεις μας στα σπίτια των Ιταλίδων φίλων μας, της Νοβέλλας και της Γκρατσιέλλας, στην Κηφισιά, όπου πάντα μας γοήτευε με την απλότητά της, τις αναμνήσεις, τις σκέψεις, τις ιστορίες και τα τραγούδια της; Να πω για τα τραγούδια που μου αράδιαζε όσες φορές μιλούσαμε στο τηλέφωνο; Τι να πρωτοθυμηθώ από μια τέτοια όμορφη ψυχή, από μια τέτοια μοναδική Ελληνίδα και Μικρασιάτισσα και Μπαϊντιρλού;

Έχε γεια, πάντα γεια, γλυκιά μας Δόμνα!

 

14 Μαρτίου 2012

Θοδωρής Κοντάρας

φιλόλογος

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

About the Author:

Post a Comment

Mikrasiatis.gr