By 2 Φεβρουαρίου 2013 0 Comments

Εργα που «νίκησαν» τις βόμβες στο Μουσείο Κόντογλου

Η Μικρασιατική Καταστροφή κρύβει πολλές επιμέρους τραγικές ιστορίες. Μία από αυτές συνδέεται με τον σπουδαίο ζωγράφο, από τους βασικούς εκφραστές της γενιάς του ΄30, Σπύρο Παπαλουκά, ο οποίος υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας και θύμα της εθνικής περιπέτειας του 1922.
Ο Σπύρος Παπαλουκάς συμμετείχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία ως πολεμικός ζωγράφος.

Η έκθεση που πραγματοποιείται, με αφορμή τα 90 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, στο Μουσείο Γ. Μπουζιάνη – Πολιτιστικό Κέντρο (Γ. Μπουζιάνη 27-31, Δάφνη), μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου, μας θυμίζει το δικό του τραυματικό πλήγμα.

Σε ηλικία 29 ετών, ο Σπύρος Παπαλουκάς εγκατέλειψε το 1921 τις σπουδές ιατρικής και ζωγραφικής, αλλά και τις καλλιτεχνικές εκθέσεις, στο Παρίσι, για να μετάσχει εθελοντικά ως πολεμικός ζωγράφος στη Μικρασιατική Εκστρατεία, μαζί με τους ομοτέχνους του, Περικλή Βυζάντιο και Παύλο Ροδοκανάκη. Η εντολή ήταν να αποδώσει κυρίως θέματα ηθογραφικά, πέρα από τις πολεμικές σκηνές.

Ετσι ο ζωγράφος δημιούργησε μια σειρά σχεδίων με τζαμιά, εκκλησίες, συναθροίσεις και συναντήσεις μουσουλμάνων και χριστιανών, παρέχοντας πολλές πληροφορίες τέτοιου τύπου. Αποτύπωσε και τις πολεμικές δυνάμεις, με καμήλες οι μεν, με άλογα οι δε, με άμαξες οι Ελληνες, με τρένα οι Τούρκοι. Η πλούσια συγκομιδή της Μικράς Ασίας (μόνο τα έργα του Παπαλουκά ήταν 500, σχέδια, μελάνια, ακουαρέλες) παρουσιάστηκαν τον Ιανουάριο του ’22 στο Ζάππειο στη συγκλονιστική έκθεση «Πρώτη πολεμική έκθεση στρατιάς Μικράς Ασίας».

Τα λίγα σχέδιά του που διασώθηκαν παρουσιάζονται στο Μουσείο Κόντογλου

Τα λίγα σχέδιά του που διασώθηκαν παρουσιάζονται στο Μουσείο Κόντογλου

Οι κριτικές των Φώτου Πολίτη και Ζαχαρία Παπαντωνίου ήταν διθυραμβικές. Με την εντύπωση ότι η Εκστρατεία θα κατέληγε σε επιτυχία, αποφασίστηκε η μεταφορά καλλιτεχνών και έργων στη Σμύρνη για μια έκθεση εκεί, η οποία δεν έγινε ποτέ. Αύγουστο και Σεπτέμβρίο, ο Παπαλουκάς αποτύπωνε από τα πλοία των συμμάχων τις φρικτές εικόνες της πυρκαγιάς και της σφαγής, σκηνές από νοσοκομεία και νεκροταφεία.

Εργα που «νίκησαν» τις βόμβες

Τη στιγμή της κατάρρευσης του μετώπου, ο ζωγράφος με έναν μεγαλύτερο από 500 αριθμό έργων ξαναμπήκε στο τρένο της επιστροφής, το οποίο εκτροχιάστηκε από μια οβίδα και τα έργα κάηκαν. Ο ζωγράφος, που κατά τραγική συγκυρία συμμετείχε με άλλο τρόπο στο δράμα του ξεριζωμού που βίωσαν οι Μικρασιάτες φίλοι του, Φώτης Κόντογλου και Στρατής Δούκας, κατάφερε να σώσει λίγες δεκάδες σχέδια και ελάχιστες ακουαρέλες. Βαθιά απογοητευμένος αποσύρθηκε στην Αίγινα, όπου επιδόθηκε στη μελέτη του ελληνικού τοπίου, με αισθητικό αίτημα πλέον την «ελληνικότητα», μια τέχνη με ιθαγένεια και ταυτότητα, που ταλάνισε τη γενιά του ΄30.

Εργα που «νίκησαν» τις βόμβες

Τριάντα δύο από τα εναπομείναντα σχέδια και 5 ακουαρέλες, από ιδιωτικές συλλογές, που μας μεταφέρουν τη λαίλαπα της σφαγής και της απελπισίας, εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στο κοινό. Πέρυσι στο Τελλόγλειο Ιδρυμα Θεσσαλονίκης και τώρα στο Μουσείο Κόντογλου στην Αθήνα. Ολα φέρουν την ακρίβεια του χρόνου και του τόπου, από τις σημειώσεις του ζωγράφου, ο οποίος δεν είναι ο ιμπρεσιονιστής που γνωρίζουμε στη συνέχεια της διαδρομής του, όπως μας λέει η επιμελήτρια Ελένη Κυπραίου. «Είναι ένας μεγάλος ζωγράφος που ζωγραφίζει χωρίς σχέδιο, μέσα σε λίγα λεπτά». Ζωγραφίζει μάλλον σε μπλοκάκι σημειώσεων και όταν δεν του αρκεί ο χώρος ενώνει τις σελίδες, ενώ μερικές φορές συνεχίζει τη σύνθεση στην πίσω όψη.

ΣΠΑΝΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ
Το αφιέρωμα συνεχίζεται στο Πολιτιστικό Κέντρο, δίπλα στο Μουσείο-σπίτι Μπουζιάνη, με αρχειακό και φωτογραφικό υλικό από τις συλλογές της Εστίας Νέας Σμύρνης: Φωτογραφίες από μάχες και τοπία, κειμήλια, όπως σπάνια καραμανλίδικα βιβλία, χαλιά, αντικείμενα προίκας κ.λπ. Επίσης έργα καλλιτεχνών μικρασιατικής καταγωγής (Τριανταφυλλίδης, Απάρτης, Κόντογλου κ.ά.), από την πολύτιμη συλλογή της Εστίας, η οποία αριθμεί περί τις 500 βυζαντινές εικόνες μεγάλης αξίας και 300 έργα ζωγραφικής 19ου και 20ού αιώνα.

Η έκθεση λειτουργεί Τετάρτη – Παρασκευή 11.00-19.00, Σάββατο – Κυριακή 11.00-17.00.

  • ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ
    Δύο ντοκιμαντέρ εμπλουτίζουν την έκθεση, «Δύο φορές ξένος» της Μαρίας Ηλιού, για τις ανταλλαγές πληθυσμών, και ένα αφιέρωμα στα 80 χρόνια της Εστίας Νέας Σμύρνης.

ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΟΥΜΠΟΥΛΑ

ethnos.gr

Σχόλια από Facebook

Σχόλια

About the Author:

Post a Comment

Mikrasiatis.gr